Femijet adoleshent dhe prinderit

Degjoja shpesh nga te moshuarit qe ne bashkbisedim midis tyre per probleme familjare te perserisnin shprehjen; "U rrit femija, u prish shtepia."
Ose "Kur jane te vegjel na zgjojne nga gjumi, kur rriten na lene pa gjume."
Duke i sjell neper mend keto dy shprehje te urta kuptoj se sa shume shqetesim pasqyrojne ato brenda vetes, sa shume probleme paralajmerojne per ata prinder qe ende i kane femijet te vegjel.
Por sa e verte eshte kjo? Une mendoj se nuk duhet dyshuar se ne pjesen me te madhe te tyre keto dy shprehje pasqyrojne nje te vertete te hidhur dhe dramatike.
Njerezit nuk duan ta besojne derisa vihen para faktit. Eshte normale qe ne raste te tilla te mendosh se -çfare bera gabim ne maredhenie me femijet e mi? U dhashe me teper liri se çduhet? I shterngova me teper se çduhet? Nuk qesh prane tyre sa duhet? U perpoqa te jem nje prind i mire po nuk ja dola etj.
Po ku qendron aresyeja e vertete qe shpesh here prinderit nuk gjejne gjuhen e perbashket me femijet e tyre sidomos kur ata kane moshen e adoleshences?
Aresyet jane nga me te ndryshmet mendoj une. Disa nga ato paraqiten ne materialin e meposhtem.

Ç'duhet të dini për adoleshencën?Adoleshentë llogariten fëmijët të moshës nga 12-21 vjet. Në këtë periudhë, ata kalojnë nëpër shumë ndryshime fizike dhe emocionale. Ndryshimet shpesh janë të dhimbshme dhe ndikojnë duke shkaktuar huti te fëmijët dhe te prindërit. Shumica e fëmijëve gjatë kësaj periudhe do ta kalojnë pubertetin. Gjatë pubertetit, trupi i fëmijës rritet dhe zhvillohet, duke u transformuar në një trup burri / gruaje të moshuar. Fëmijët nuk e kanë dhe krejt njësoj se ç'mendojnë të tjerët për ta. Në atë moshë, numër i madh i fëmijëve mendojnë se nuk mund të lëndohen. Ata janë të bindur se çfardo që të bëjnë, asgjë e keqe nuk mund t'u ndodh.

Cilat ndryshime llogariten si normale?
Adoleshenca është koha kur fëmijët fillojnë të vendosin vetë. Ata e hulumtojnë pavarësinë e tyre. Fillon procesi i ndarjes nga prindërit. Ata duan që të rrinë vetëm në dhomën e tyre (kërkojnë intimitet). Duan të eksperimentojnë me atë që është trend (modë). Duan të provojnë ide të reja dhe përpiqen me aktivitete të reja. Shokët e tyre përbëjnë pjesë të rëndësishme në jetën e tyre dhe kanë ndikim të madh në vendimet e tyre. Në këtë moshë fillon dhe tërheqja ndaj seksit tjetër.

Çfarë kufizimesh duhet t'u parashtrohen adoleshentëve?
Fëmija juaj do më shumë liri dhe pavarësi. I besoni dhe i lejoni që të sjellë disa vendime të veta individuale. Megjithatë, disa sjellje të caktuara, nuk janë në rregull asnjëherë, për cilëndo fëmijë, i cilësdo moshë. Fëmija juaj nuk mud të bëjë zgjedhje për gjëra që e rrezikojnë shëndetin, sigurinë dhe ardhmërinë e tij. Për shembull:
<LI class=tekstovi>Nuk është i pranueshëm përdorimi i drogës dhe i duhanit, ato mund ta kërcënojnë shëndetin e fëmijës. <LI class=tekstovi>Nuk është e pranueshme të vozitet me shokë kur është i dehur, me këtë kërcënohet siguria e fëmijës. <LI class=tekstovi>Është domosdoshme fëmija të shkojë në shkollë. Shkolla e përgatit që të vazhdojë më tutje në jetë, të punojë dhe të fitojë për jetë.
Për disa gjëra mund të bëhet kompromis (së bashku merreni vesh ç'është e drejtë dhe çfarë nuk është e drejtë) p.sh. a do t'i ngjyrosë flokët ose a do ta rregullojë shtratin.
Si të ballafaqoheni me konfliktet?
Ndëgjojeni fëmijën tuaj. Tregoni interes për atë ç'ndodh, mos pritni që të ndodhë problem e pastaj të komunikoni. Lejoni që gjërat e imta të ndodhin siç do ai. Ruajeni energjinë për gjëra më të rëndësishme. Kahzojuni nga ajo që t'i caktoni caket e përbashkëta, në vend që ta kontrolloni fëmijën si vjen deri te ato. Nëse fëmija juaj më shumë do që të luaj në fillim, pastaj t'i shkruajë detyrat e shtëpisë, mos insistoni që të fillojë me detyrat menjëherë pas shkollës. Çdo natë, lavdrojeni për punën e kryer. Mos bëni presion mbi të. Nëse bëni presion, mund të ndodh që t'ju injorojë e më vonë t'ju injorojë për gjëra shumë më të rëndësishme.

Cilat tema duhet t'i diskutoni me fëmijën tuaj?
Duhet të diskutohet rreth përdorimit të drogës, alkoolit, duhanit, seksit dhe trendeve të modës. Parashtroni këto tema para se t'ju pyesë fëmija për to dhe para se të bëhen problem.
Pirset dhe tatuazhet. Sot fëmijët vendosin pirse në vende të ndryshme siç janë veshët, hunda, kërthiza, gjuha, qiellza, kapaku i syrit dhe thitha e gjirit. Disa vendosin pirse edhe te gjenitaliet ose ne mjekër. Tatuazhi gjithashtu është dukuri e shpeshtë. I jepni kohë fëmijës që të mendojë vetë, a do vërtetë pirs apo tatuazh. Bisedoni për rreziqet. Gjatë vetë aplikimit mund të ndodh infektim siç është hepatitis ose HIV, e pastaj vendi mund të infektohet lehtë me bakterie. Do duhet rregullisht të lahet me sapun dhe me ujë të ngrohtë, çdo ditë. Le të bisedojë me shokë që kanë pirs apo tatuazhë. Cilat janë anët e mira dhe të këqija? Nëse sërish vendos që ta bëjë, siguroni që ta bëjë atë në vend të sigurtë. Mos lejoni që të shkojë te joprofesionalist.
Seks i sigurtë. Është normale që fëmija juaj të ndiejë tërheqje seksuale. Informacionet për këtë i merr në shkollë apo nga mediat. Pastroni në qoftë se ekziston konfuzion. Le t'ju parashtojë pyetje. Udhëzojeni për rreziqet nga aktiviteti seksual, siç është gjasa të mbetet shtatzënë ose të fitojë sëmudje që transmetohet seksualisht (siç është HIV-i). I thuani të mendojë se a është i përgatitur. Trupi mund të jetë i përgatitur, por a është edhe emocionalisht i përgatitur? Diskutoni për standardet individuale dhe ndjenjat rreth seksit, por mos mos bëni presion. Diskutoni për abstinencën, si për një opcion dhe zgjedhje të mundshme. Nëse fëmija juaj prapë se prapë vendoset për seks, kontrolloni se sa di për seskin e sigurtë. Diskutoni për kontracepsionin, përorimin e kontraceptivëve dhe prezervativëve. I ofroni fakte. Pranojeni interesin e tij për seksin. Mos lejoni që të turpërohet. Bindeni se ndjenjat e tij janë normale.
Droga, alkooli dhe duhani. Parashtroni rregulla të qarta. I tregoni se çdo të ndodh nëse këto rregulla thyhen. Flisni për rreziqet nga duhani dhe nga përdorimi i alkoolit. Fëmija juaj nuk duhet të pijë asnjëherë kur vozit. Gjithashtu nuk duhet të vozitet në veturë me ndonjë që ka pirë. Në rast se ka pirë, i thoni që t'ju thërrasë në rast të duhet të vozisë. Mos e dënoni atë natë. Flisni për atë ditën e ardhshme. I thuani që ka sjellë vendim të drejtë kur u ka thirrur.
Cilat shenja do të më paralajmërojnë se fëmija im ka problem?
Gjatë adoleshencës probleme të shpeshta janë depresioni, përdorimi i drogave, çrregullimet në të ushqyerit, stresi ose problemet në shkollë, shokët ose familja. Në qoftë se fëmija juaj tregon disa nga shenjat që vijojnë, mundohuni ta vërtetoni për çfarë bëhet fjalë:
<LI class=tekstovi>Humbje e shprehur në peshë apo përkundrazi fitim i shprehur e peshës. <LI class=tekstovi>Probleme me gjumin. <LI class=tekstovi>Ndryshim drastik i shokëve. <LI class=tekstovi>Ndryshim drastik i sjelljes. Ikja nga shkolla. Ulja e notave. <LI class=tekstovi>Depresion. Flet për vetëvrasje, çdo e përmendur, bile edhe me tallje, duhet të shkaktojë brengosje. <LI class=tekstovi>Simptome për përdorim të drogës.
Probleme me ligjin.
Disa këshilla për prindërit
Merrni pjesë në gjithçka. Duhet që ju vetë të jeni shembull. Fëmijës tuaj i tregoni mënyrë se si të ballafaqohet me stresin dhe si të sjell vendime. Lexoni libër për adoleshencën. Do t'ju ndihmojë të dini se ç'ju pret dhe do t'ju përgatis të dilni në fund me konfliktet. Mbajuni konzistent për qëndrimet tuaja. Nëse fëmija juaj ikën nga shkolla mos pranoni se “ai kalon në ndonjë fazë”. Mosha e fëmijës tuaj nuk është arsyetim për sjellje joadekuate. Njoftoni shokët dhe prindërit e shokëve të fëmijës tuaj. Punoni bashkë që të jeni në rrjedhë. Bëhuni më tepër mbikqyrës, e jo pjesëmarrës. E respektoni intimitetin e fëmijës tuaj. Në atë moshë fëmija juaj do një kohë dhe një vend të caktuar që të jetë vetë me vehten e tij. Banjoja e tij dhe telefoni duhet të jenë privat. Duhet të jeni të informuar se ç'lexon fëmija, ç'sheh në TV dhe ç'sheh në internet. Çfarë video lojërash luan? Me cilën komunikon në internet? Fëmija juaj mëson nga mediat. Qartësojeni çdo informatë të gabuar. Kuptojeni se ku del fëmija juaj dhe me cilën, por mos pritni që t'ua tregojë të gjitha detajet rreth aktiviteteve të tij. Nëse dyshoni se bëhet fjalë për problem të vërtetë, normal është të jeni më aktiv. Doemos ta mbroni fëmijën tuaj që të jetë i sigurtë dhe i shëndoshë.
Kur duhet të konsultoni mjek?
Çdo bisedë për vetëvrasje nuk duhet të injorohet. Kjo është shkak që menjëherë të drejtoheni te mjeku juaj. Konsultohuni me mjekun çdo herë kur mendoni që ju nevojitet sugjerim apo ndihmë.

Ku të drejtoheni për ndihmë?
<LI class=tekstovi>Mjeku juaj <LI class=tekstovi>Psikologu
Instituti per Shëndet Mendor të Fëmijëve dhe të Rinjve

Llojet e komunikimit me adoleshentë“
Ai i cili mundohet t’i imponojë argumentet e tij përmes zërit dhe komandës, tregon që
arsyet e tij janë të dobëta”
Michel Eyquem De Montaigne
Shpeshherë, edhe neve të rriturve na ndodh, që nga dëshira e madhe për ti pasur fëmijët
tonë çdo herë afër vetes, bëjmë gabime duke i kritikuar ata vazhdimisht dhe duke
argumentuar gjërat përmes zërit dhe komandës. Dhe, çdo herë mendojmë se ne, të rriturit
kemi të drejtë. Asnjëherë nuk themi para fëmijëve tanë se edhe ne gabojmë dhe nuk
mendojmë se argumentet tona ndonjëherë janë të kota për fëmijët tanë.
Është e zakonshme që adoleshentët të kenë vështirësi për të biseduar lirë. Kjo veti e tyre,
për të rriturit është çdo herë frustruese dhe na bën të ndihemi të padobishëm apo të
refuzuar.
Heshtja e fëmijës adoleshent është normale. Andaj, të rriturit heshtjen e tyre duhet ta
pranojnë qetë dhe me durim.
Mënyra se si të rriturit komunikojnë me fëmijë, ndikon shumë në personalitetin e tyre.
Asnjëherë nuk duhet përqeshur apo poshtëruar mendimin e fëmijës. Asnjëherë nuk duhet
qenë agresiv apo ngacmues. Asnjëherë nuk duhet qenë kritik apo gjykues i mendimit. Çdo
herë duhet qenë të qetë, të krijojmë atmosferë të përshtatshme për bisedë dhe të
mundohemi që fëmijët të fitojnë besimin tonë.
Vështirësitë për komunikim me adoleshentë janë të shpeshta. Nuk është lehtë për një të
rritur të bisedojë me një fëmijë-adoleshentë. Është shumë shqetësuese dhe e vështirë të
dëgjosh dhimbjet e një fëmije.
Shumë prej fëmijëve nuk janë mësuar të flasin me të rriturit lidhur me atë se si ndjehen.
Duhet pasur kujdes në zgjedhjen e personave të cilët mund të komunikojnë me këtë lloj të
fëmijëve.
Shumë fëmijë-adoleshentë nuk kanë qenë asnjëherë të inkurajuar të flasin për veten, kështu
që atyre u duhet më së shumti ndihmë. Ata mund të jenë të frikësuar se do të dërmohen
ndjenjat e tyre dhe dëshirojnë ti mbajnë ndjenjat nën kontroll.
Ka fëmijë të cilëve u mungon besimi. Ata janë fëmijë të cilët jetojnë në fatkeqësi dhe që
shpesh kanë arsye për dyshime. Ata mund të jenë të frikësuar nga informuesi apo tradhtia
që paragjykojnë se mund të iu bëhet nga një i rritur.
Andaj, para se të fillojmë komunikimin me fëmijë, së pari duhet të mundohemi ta
kontrollojmë ngjyrën e zërit tonë dhe të mundohemi që të gjitha argumentet tona të kenë
arsye të forta dhe bindëse për fëmijët tanë.
Shkroi: Ardita Kabashi-Hima

Komunikimi me femijet adoleshent eshte shume i veshtire. Veshtiresite mendoj paraqiten nga te dyja anet. Ne gjithmone flasim per ndjenjat dhe ndryshimet qe peson femija gjate kesaj periudhe te moshes se tij, por harrojme se ne nje fare menyre keto ndryshime te femijes adoleshent krijojne nje lloj paniku tek prindi. Besoj eshte kjo nje nga aresyet qe e veshtireson komunikimin prind-femije duke bere qe te shkaktohen situata acaruese qe ndonjehere prishin edhe qetesine ne familje. Besoj kjo eshte prova me e veshtire qe nje prind kalon ne jeten e tij ndaj eshte e dobishme qe prinderit te kerkojne ndihme per te kuptuar dhe gjetur menyren me te pershtatshme per perballimin e kesaj periudhe. Natyrisht qe nuk besoj se ka receta te qarta ne kete drejtim por sidoqofte sa me shume te merren njohuri mbi Adoleshencen dhe faktoret qe shkaktojne probleme me kete moshe aq me te lehte do ta ken prinderit per ta perballuar ate me sukses. Une besoj se perballja me sukses e kesaj periudhe eshte dhe suksesi me i madh qe mund te arrije nje prind ne punen e tij si prind.

Mendoj se eshte e veshtire per te dyja palet si per prinderit ashtu dhe per femijet. adoleshenca eshte mosha me kritike e femijeve. Eshte mosha kur
ndryshimet fiziologjike u krijojne terheqje drejt deshirash te panjohura me pare. Mendoj se eshte e rendesishme per çdo prind qe te vezhgoje dhe te rreagoje me kujdes ndaj sjelljeve te femijeve ne kete moshe. Nuk besoj se duhet treguar liberalizem duke aresyetuar se "do ti kaloje me moshen" por as duke u treguar konservatore. Me kujtohet se diku ne nje gazete kam lexuar rreth nje perdhunimi qe i kishte ndodhur nje vajze te mitur adoleshente nga shoket e klases vetem e vetem se nuk kishte guxuar ti tregonte rreth nje letre dashurie qe kishte shkruar. kjo ishte perdorr si shantazh nga shoket e klases te cilet e kishin detyruar qe ne kembim te heshtjes nga ana e tyre ajo te pranonte te shkonte ne nje vend ku tre prej tyre e prisnin e ku ne fakt e priste perdhunimi.
Me kete ilustrim desha te tregoj se disa prinder duke menduar se duke i frikesuar femijet i mbajne ne rruge te drejte, nuk bejne gje tjeter veçse i shtyjne ato drejt veprimesh qe ndonjehere ua ve jeten ne rrezik. Sigurisht jam dakort qe nuk ka receta por ama ka menyra dhe menyra me e mire eshte durimi dhe vemendja ndaj tyre.
Mendoj se diçka tjeter teper e rendesishme qe luan rrol ne krijimin e personalitetit te tyre eshte rrespekti qe prindi duhet te tregoje per ta dhe dashuria. Prindi duhet ta shprehe gjithmone dashurine qe ka per femijen. femijet jane teper te ndjeshem ne kete drejtim. Mendimi se duke ua plotesuar kushtet materiale u eshte plotesuar gjithshka eshte teper i gabuar. Prindi duhet ti mbushe femijet shpirterisht duke u shprehur atyre vemendje, dashuri dhe rrespekt.

Nuk thone kot se kjo mosh osht si gastarja, po te iku nga duret, he, he.. Si zor te kthehen per idini.

Jam plotsisht dakort me juve Ilir respekti kultura edukata dashuria dhe mirkuptimi me femijet e moshave TIN eshte i gjithe sekreti per te marre rrugen e rregullt ne jeten e tyre .