Shkrimi i lashtë ndez debatin mbi Mesinë dhe Ringjalljen

Shkrimi i lashtë ndez debatin mbi Mesinë dhe Ringjalljen

87 rreshta në hebraisht mbi një pllakë guri rreth një metër e gjysmë të gjatë- e cila sipas studiuesve është shkruar dekada para lindjes së Jezusit -po nis të shkaktojë debate në qarqet e bibliologëve dhe arkeologëve, veçanërisht pasi në të mund të bëhet fjalë për një Mesi që do të ringjallet nga vdekja pas tri ditësh.

Në rast se jemi vërtet përpara një përshkrimi të asaj që do ndodhë me Mesinë, ka shumë të ngjarë të dëgjojmë edhe për rivlerësimin e këndvështrimeve popullore dhe shkencore mbi Jezusin, duke qenë se ekzistenca e tekstit sugjeron që historia e vdekjes dhe e Ringjalljes së Krishtit nuk qe unike, por pjesë e traditës hebraike të kohës.

Pllaka e gurtë, e cila sipas studiuesve ka të ngjarë të jetë zbuluar diku në Detin e Vdekur, përbën një ekzemplar të rrallë të shkruar me bojë, që në thelb mund të konsiderohet si Rulet e Kuranit, por në këtë rast të shkruara mbi gur.

Teksti është shkruar, nuk është gdhendur, në dy kolona të ngushta, të ngjashme me ato të Torahut. Por guri është thyer gjatë shekujve dhe një pjesë e tekstit është zhdukur, aq sa duhet për të ndezur debatin.

Ndërkaq, autenticiteti i shkrimit nuk është vënë ende në dyshim. Daniel Bojarin, profesor i universitetit "Berkeley" të Kalifornisë, tha se guri është pjesë e një prove gjithnjë e më të dukshme që sugjeron se Jezusi mund të kuptohet më mirë duke lexuar me më shumë vëmendje historinë e hebrenjve të asokohe.

"Disa të krishterë do ta konsiderojnë faktin tronditës- sfidë ndaj unicitetit të teorisë së tyre -ndërsa të tjerëve do t‘u pëlqejë ideja e të qenit pjesë e traditës hebraike", tha Bojarin.

Duke parë atmosferën e ngarkuar që rrethon çdo objekt dhe shkrim që i përket epokës së Jezusit, do të duhet ende kohë që kontributi i pllakës në fjalë të jetë i plotë.

Ndoshta duket e çuditshme, por pllaka e gurtë nuk është zbulim i freskët. Është gjetur një dekadë më parë nga një antikuar jordanez, i cili ia shiti një koleksionisti izraelit, me banim në Zvicër. Ky e ka mbajtur gjatë kësaj kohe në shtëpinë e vet në Zyrih. Interesi mbi të nisi të lindë kur një studiuese e njohur izraelite e ekzaminoi dhe shkroi një artikull mbi të. Tani mbi gurin po shkruhen gjithnjë e më shumë studime e artikuj, ndërkohë që shumë të tjerë do të publikohen gjatë muajve në vazhdim.

"Nuk m‘u duk me ndonjë interes të jashtëzakonshëm në çastin që e shtiva në dorë", tregon David Jeselson, njeriu që e zotëron pllakën, i cili është edhe vetë ekspert antikuarësh. "Nuk e kuptova rëndësinë e tij, deri në çastin kur ia tregova, para një apo dy vjetësh, Ada Jardenit, e cila është e specializuar në shkrimet e lashta hebraike. Ajo mbeti pa fjalë: Ke në dorë një Rul të Detit të Vdekur, por të shkruar mbi gur, më tha".

Pjesa më e madhe e tekstit, vizion i apokalipsit, i rrëfyer nga engjëlli Gabriel, përshkruan Testamentin e Vjetër, duke u përqendruar veçanërisht te profetët Daniel, Zakaria dhe Hagai.

Specialistja Jardeni, e cila e analizoi pllakën bashkë me ekspertin e hebraishtes, Beniamin Elitzur, është eksperte e shkrimeve të lashta të popullit hebre, veçanërisht e epokës së Mbretit Herod. Që të dy publikuan para një viti një analizë të gjatë mbi pllakën në "Katedra", një revistë në hebraisht, që i përkushtohet historisë dhe arkeologjisë së Izraelit. Që të dy arritën në përfundimin se teksti qe shkruar gjatë gjysmës së dytë të shekullit I para Krishtit.

Ekzaminimi kimik i bërë nga Juval Goren, profesor arkeologjie në Universitetin e Tel Avivit, i specializuar në verifikimin e objekteve të lashta, do të publikohet së shpejti në një gazetë të njohur në këtë fushë. Nuk pranoi të jepte të dhëna të detajuara mbi rezultatet e analizës, por tha se nuk ekzistonin arsye për të dyshuar mbi autenticitetin e pllakës së gurtë.

Profesori i ikonoklastisë së Universitetit hebre të Jerusalemit, Izrael Knohl, lexoi për herë të parë mbi ekzistencën e pllakës në revistën "Katedra", falë artikullit të shkuar nga Jardeni dhe Elitzur, të cilët e kishin titulluar "Rrëfimi i Gabrielit". Profesor Knohl e kishte prekur idenë e ekzistencës së një Mesie të ringjallur para Krishtit në një libër të publikuar në vitin 2000, por teoria e tij nuk ngacmoi interesin e studiuesve të tjerë të kësaj fushe, siç kishte shpresuar. Kjo, pasi nuk ekzistonin prova të shkruara në epokat para Krishtit.

Kur lexoi artikullin "Rrëfimi i Gabrielit", mendoi se tani kishte në dorë edhe atë që i mungonte për të bërë të besueshme teorinë e vet dhe shkroi një artikull në revistën "The Journal of Religion".

Ndërkaq, Knohl është pjesë e një lëvizjeje shkencore që mbështet tezën se studimi i atmosferës politike gjatë ditëve të Jezusit është shumë i rëndësishëm për të shpjeguar shpirtin mesianik të asaj epoke. Siç shkruan, pas vdekjes së Herodit, hebrenjtë rebelë nisën të kërkonin mënyrën për të rrëzuar nga pushteti monarkinë e mbështetur nga Roma, duke bërë që një luftëtar hebre i rëndësishëm të vishej me përmasa mesianike.

Sipas interpretimit të bërë në Knohl, figura mesianike e mishëruar në pllakën e gurtë mund të jetë një burrë i quajtur Simon, i cili u vra nga një komandant i ushtrisë së Herodit. Njerëzit që kanë shkruar pasazhet në gur, me shumë gjasa mund të jenë pasues të Simonit, mendon profesor Knohl.

Ndërkaq, mendon se vrasja e përgjakshme e Simonit, apo çdo lloj përshkrimi i Mesisë që i nënshtrohet vuajtjeve të shumta, duhet parë si një hap i nevojshëm drejt shpëtimit kombëtar. Këtë kërkon të provojë duke iu referuar rreshtave 19 deri 21 të pllakës së gurtë, ku shkruhet: "Në tre ditë do të mësoni se e keqja u mposht nga e drejta". Por ka edhe rreshta të tjerë që flasin për gjakderdhjen, si rruga për të gjetur drejtësinë.

Për ta lidhur edhe më shumë teorinë e tij me gurin, profesori Knohl fokusohet veçanërisht në rreshtin 80, i cili nis qartësisht me fjalët: "L‘shloshet jamin", që do të thotë: "Në tri ditë".
Shqip