KANUNI (K I S H A)

Posto temė tė re   Pėrgjigju temės

 :: Histori :: KANUNI

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

KANUNI (K I S H A)

Mesazh nga Teuta prej Sat Jun 21, 2008 2:49 pm

Artikull i parė.
PJESA QYTETNORE
KRYE I PARĖ
Hija e kishės, Vorret, Pronet e pasunija e Kishės, Famullitari, Rrogtari, Puntorija e Kishės
NYE I PARĖ
Hija e Kishės.
§. 1. Kuptimi i hijes sė Kishės
Per hije kishet xehet rrethi mje ku mrrin kufini I tokės, nė tė cillen asht nertue:
a) Kisha b) bana (qela) e famullitarit.
§. 2. Tagari i Kishės
“Kisha ban tym nė famulli.”
1.- Kisha ka tager pasunijet si per gja, si per per tokė e shpija mbrendė e jashta famullijet.
2.- Kisha ka pjesė nė mal, nė vrri, nd’ujė e nė mulli tė kujris sė famullis.
3.- Kishės i duhet ba pjesė nė giobė tė famullis.
4.- Kisha ka tager me ble e me shitė, si edhe me marrė e me mbajtė tė falunat, qi i vijnė prej bujaris
sė bamirve e me i vendue si t’a shofė vetė me udhė.
§. 3. Paperlimsija e Kishės.
“Kisha nuk giobitet.”
„Kisha s’ka peng me kend.“
1.- Kisha gjindet e vendosne nen sundim tė tė Parit tė Fes e jo nen ligjė tė Kanunit: prandej Kanuni
s’mund ti vejė kurrnji barrė kishės, veē se ka detyrė me i dale zot, kur kjo hupė ndihmen e tij.
2.- Me bijtė ndonji kundershtim ndermjet kishės e famullis, famullia s’mund t’i lypė peng kishės;
veē do tė bajė vaj te i Pari i Fes – te Ipeshkvi – e gjygjit tė kėtij, si kasha si famullia, do t’i rrijn pa
fjalė.
3.- Per ēdo mungesi, qi kisha mundet me ba nė sy tė famullis, kishės s’mund t’i mirret gioba, vetun
I vehet me la damet, qi t’jenė ba per shkak tė saj.
4.- Kisha s’ep pagesa as del n’ushtri, as u qet buken djemve tė Bajrakut, as shkon angari nder punė
tė famullis. Veē se kur famullia dan me ba ndo’i punėper me mbajtė a per me shtue pasunin e kujris
sė vendit, nė tė cilin kasha tė ket pjesė, kjo, atėherė, asht nė detyrė me la pare, me qitė buken e me
que puntorin nė punė, mbas mndyert qi famullia t’i a u ketė da tė gjithve pėr tym.
§. 4. Ndera e Kishės.

“Kisha shpatė e konop s’ka.”

Teuta
anetare te shquar
anetare te shquar

Mesazhe : 1174
Anėtarėsuar : 08 Dec 2007

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: KANUNI (K I S H A)

Mesazh nga Teuta prej Sat Jun 21, 2008 2:50 pm

L I B R I I D Y T Ė
F A M I L J A.
KRYE I DYTĖ
NDERTIMI I FAMILJES.
NYE I NANDĖT.
Familja e kuptueme nė vedvedi..
§. 18. Percaktimi i familjes.
Familja asht nji tė mbledhun gjymtyrėsh, tė cilėt gjallisin nen nji kulum, qellimi i tė cillvet
asht tė shtuemt e gjindes nper mjet tė martesės, tė mkanbuent e tyne kah zhdrivillimi i shtatit e
kah zhvillimi i mendes e i shises.
§. 19. Pjestarėt e Familjes.
Familjen e perbajn gjindja e shpis; si tė shtohen kėta, dahen nė vllazni, vllaznija nė gjini,
gjinija nė fise, fiset nė flamur e tė gjith zbashku permblidhen nė nji Familje ma tė hapėt, e cila
quhet Kom, e kan nji atme, nji gjak, nji gjuhė, e doke.
§. 20. Tagri, perlimi e detyra e tė zot’t tė shpis.
Mbas Kanunit, sundimi i shpis i perket ma tė vjetrit nen kulm tė shpis a se vllaut tė parė; po
s’paten ato veti , qi duhen per me krye ket zyre si e lyp detyra, atbotė zgidhet kuvendisht prej
shpjakve njaj, qi tė jet ma i meqem, i urtė e ma kujdestar.
Zot shpije mundet m’u ba edhe njeri i pamartuem.
I zoti i shpis ka tager:
1) me ndejė nė krye tė vendit nė shpi tė vet, edhe pse gjinden ma tė vjerer se ky nė shpi;
2) mbi armėt e veta, edhe njiqind qese n’i bashin; mbi kal tė shalės; mbi shtrojė e mblojė tė
veten; mbi veglat e kafes, e kėto sende as kunaja e dahes s’i pershin;
3) mbi fitime tė gjindes sė shpis, tė rrogės a tė falmeve;
4) me ble, me shitė e me ndrrue tokė, si arė, livadhe, xana (ograja), prozhme, rendin e vadės
gja tė gjalla e remet;
5) me dhanė e me merrė uha e me hi dorzanė;
6) me ndreqė shpija, ksolla vithna, etj;
7) me ēue nė punė a nė shtek gjinden e shpis;
Cool me ēue gjinden e shpis per puntorė uha a edhe fjal;
9) mbi venė e raki, a me ble a me shitė a me dhanė uha;
10) me ndeshkue gjinden e shpis, kur kur mos tė hecin si e
lypė e mara e shpis.
Ndeshkimet jan njikėto:
a) Me lanė pa hanger
b) Me u hjekun armėt e krahit a tė brezit per nji a dy javė;
c) Me lidhė a me burgosun nė shpi;
d) Kryekcyemin me e da shpijet me pjesė, qi i perket, per me shporrė shnerzimin e rrezikun.
10) Me hi dorėzanė kush i shpis pertej se i ban arma; me shitė, me ble a me ndrrue gja pa leje
tė zot’t tė shpis, ka tager mos mu pergjegjė, se Kanuja s’e xen per tė zakonshme as tė shitmen,
as tė blemen as tė ndrruemen e as dorėzanin kėso dore, e ēdo send a gja do tė shkembet, se
a’ba pa leje tė zot’t tė shpis.
§. 21. Perlimi e detyra e tė zot’t tė shpis.
1) Mu perkujdesė per tė marėt e gjindes e tė shpis;
2) Me mbajt nė fre gjinden e shpis tė mos t’i sjellin ndo’i dam a rrenim;
3) Me pri ma i pari nė punė qi i perkasin vehtjes sė tij;
4) Me mbajtė sy mbi tokėt, tė mos tė jesin djerr; mbi tufė tė gjas s’gjallė, tė mos praptohet e
mara e sajė;
5) Me punue me mend e urti merenda e jashta shpijet e tė mos t’a ēoj rrenimi e fika shpin;
6) M’u perkujdesė per veshė e mbathė tė gjindes sė shpis prej fitimeve tė shpis;
7) Me mbajtė udhen e drejtsis nė shpi, e mos me i a mbajtė krahin ma teper njanitt se tjetrit;
Cool M’u ble armėt djelmvet, kur tė shofė se janė ba per to.
§. 22. Tagri i sė zojės sė shpis.
E zoja e shpis ka tager:
1) Mbi tė gjtha sendet, qi bahen nė shpi;
2) Me dhanė a me lypė uha miell, bukė, krypė, djath, e tlyen ;
3) Me i urdhnue grat e shpis, me i ēue per ujė, per dru, m’u ēue bukė puntorvet, me ujėt (me
vaditė), me bajtė pleh, me korrė e me mihė a me qirue.
§. 23. Perelimi i zojės sė shpis.
E zoja e shpis ka:
1) Me ba gati mjesditen e darken, me zie, me ndreqė tryezen e me da haenat;
2) Me i a vu menden bylmetit tė mos tė shkoj dam ;
3) Mos me shitė, a me ble a me ndrrue gja pa leje tė zot’t tė shpis. E zoja e shpis s’gatuen,
s’shkon per ujė, s’ban dru, as pleh, as me ujėt as me korrė a me qirue, as bukė m’u ēue
puntorvet;
4) Me shikue drejtsin nė tė ndrequn tė gjindes e tė fmive tė shpis; mos me i a mbajtė krahin
kuej ma teper se tjetrit;
5) E zoja e shpis do tė pėrkujdeset per fmi, sa tė jen nė punė grat.
§. 24. Tagri i gjindes sė ships.
Gjindja e ships ka tager:
1) Me hjekė tė zo’n e ships per nė pashin se nuk punon per tė marėt e shpis a i ēon kah fika;
2) Me hjekė tė zojen e shpis, per n’u raftė per sysh se bracnon, a shet gja tinėz – edhe nji
kokerr voejet me kenė – a n’u mbajtė krah fmivet tė vet ma teper se tė tjervet.
3) Mbi armėt e veta seicili; munden me shitė, me ndrrue, a me lanė peng, porse s’kan tager
me lypė tjetren nė shpi;
4) Mbi qe ka tager bulku, qi i nget: me i ndimue kuej a uha a falė pa pasė nevojė per leje tė
zot’t tė shpis;
5) Mbi tuf dhensh ka tager bariu, qi i ruen; i zoti i shpis s’ka tager me i u perzie nė ket zyre;
para se tė shes gja a tė prese ndo’i kambė berri, bariut do t’i thotė, e ky e din se ēė fare berri a
lope asht per t’u hjekė.
§. 25. Perlimi i gjindes sė ships asht:
1) Mos me hi dorzanė pa leje tė zot’t tė shpis ;
2) Munden me hi dorėzanė edhe pa e pvetė tė zo’n e shpis, porse per aq, sa u ban arma, se kjo
asht e vehtja;
3) Nuk munden me i shkue kuej per puntorė pa leje tė zot’t tė shpis
4) Nuk munden me shit as me ble as me ndrrue gja;
5) Gjindja e ships nuk munden me mundshtue tė zo’n e shpis nė punėt e shpis a tė krahit;
6) Me ndigiue, e me shkue gjithkund t’urdhnoje i zoti i ships;
7) Kuj t’i a njese gishtin i zoti i shpis me dal n’ushtri, do tė dale;
Cool Granija janė nė detyrė me punue per shpi; po u teproj koha, si tė lirohen prej punve tė
shpis, munden me ba punė doret tė vetat.
NYE I DHETĖT.
Familja e kuptueme nė Katund e nė Flamur.
§. 26. Tagri i Familjes.
1) Ka tager e za nė kuvend tė katundit;
2) Ka tager nė pjesė tė giobės sė katundit;
3) Ka tager nė kujri tė katundit;
4) Ka tager me marr mė ndore kedo;
5) Ka tager me pri me unė zjarmi e me spatė nė tė djegun tė nji shpije nė fis tė vet;
6) Ka tager me pri gjobtarvetnė vathė tė fisit tė vet;
7) Me ra mė ndo’i faj tė randė shpja, per tė cilin i shkon ndeshkimi i unės sė zjarmit e i
spatės, as katundi as Flamuri s’mund vej dorė mė rrenim pa pri vet fajtori.
§. 27. Perlimi i Familjes.
a) nė Katund:
1) I zoti i shpis do tė pergjegjet per ēdo dam, qi t’bajn kuej gjindja;
2) Do tė dalė nė kuvend gjith sa herė tė mblidhet katundi;
3) Do tė ēojė puntorin nė punė, qi ka katundi rrethas;
b) nė Flamur:
1) Do tė dalė nė kuvend tė Flamurit kur tė thirren “Burrė per shpi’’ ;
2) Do tė pergjigjet rrethas me katund per “dy hae bukė” djemvet tė Flamurit ;
3) Do tė lajė 400 grosh giobė Derės sė Gjomarkut per ēdo vrasė ;

4) Do tė dalė n’ushtri tė Flamurit.

Teuta
anetare te shquar
anetare te shquar

Mesazhe : 1174
Anėtarėsuar : 08 Dec 2007

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Re: KANUNI (K I S H A)

Mesazh nga Teuta prej Sat Jun 21, 2008 2:55 pm

L I B R I I T R E T Ė
M A R T E S A
NYE I NJIMBDHETĖT
Percaktimi e mėndyrėt e Martesės.
§. 28. Percaktimi i Martesės nė Kanun.
M’u martue mė kanun do’me thanė m’u ba shpi, me i a shtue shpis nji rob ma teper, sa
per krah tė punve, sa per tė shtuem tė fmive.
§. 29. Mėndyrat e Martesės.
a) Martesa me kunorė, e pelqyeme kah Feja e kanuja e Lekės
b) Gruja e mbajtne mbi kunorė, kundra Fejet e kanujet tė Lekės;
c) Gruja e vajza e grabitme, e jasht-zakonshme kah Feja e kanuja;
d) Martesa me provė kundra Fejet e kanuiet.
NYE I DYMBDHETĖT.
Tagari i djalit e i vajzės.
§. 30. Tagri i djalit.
‘’Djali ka tager me mendue per martes tė vet, po s’pat prind’’.
Djali sa tė ket prind s’ka tager :
a) me mendue per martesė tė vet;
b) me shenjue shkuesin
c) m’u perzie nė fejesė tė vet;
d) as nė shej, as nė petka, as nė kėpucė, e as nė tė prem fejet.
§. 31. Tagri vajzės.
Vajza, edhe nė mos pasėt prindt, ajo s’ka tager me mendue per Martes tė vet, tagri asht nė
dorė tė vllazenve a tė kusherijve.
Vajza s‘ka tager:
a) me zgjedhė fatin e vet; do tė shkojė per ate, per tė cilin t’a fejojn;
b) m’u perzie nė shkuesi as nė fejesė;
c) as nė kėpucė as nė petka.
NYE I TREMBDHETĖT.
Detyrėt e burrit e tė grues.
§. 32. Detyrėt e burrit ndaj gruen.
Burri a’nė detyrė:
a) me u perkujdesė per veshė e mathė e per gjithshka tė lyprt per me mbajtė jeten;
b) me ruejtė nderen e grues e mos me e lanė me u ankue per kurrnji nevojė.
§. 33. Detyrėt e grues ndaj burrin.
Grueja a’nė detyrė:
a) me i a ruejtė nderen burrit;
b) me i rrogue pa zhibla;
c) me i ndejė nen sundim;
d) m’u pergjegjė detyrve tė kunorės;
e) me rritė e me mkambė fmin me nderė;
f) me i ndejė gadi me tė veshmen e tė mathmen (kah e qepmja);
g) mos me iu perzie nė fejes tė tė bijve e tė tė bijave.
§. 34. Tagri i grues sė vejė.
Grueja ka tager me lypė prej burrit tė mbajtmen, e veshen e mathen.
NYE I KATERMBDHETĖT.
Tagri i burrit tė vejė e i grues sė vejė.
§. 35. Tagri i burrit tė vejė.
Burri i vejė, po s’pat prind, ka tager me folė vetė per martesė tė vet, (porse burri i Malevet
tė Shqypnisw s’e ban ket punė, edhe nė dijtė se do t’jesė pa u martue; dokja asht me qitė
nji tjeter qi tė flasė per te perkah martesa).
§. 36. Tagri i grues sė vejė.
‘’Grueja e vejė flet vetė. – Grueja e vejė i kthen krushqit m’udhė’’.
Grueja e vejė ka tager:
a) me folė vetė kah martesa;
b) me zgjidhė per fat ate, qi t’i pelqejė per sy;
c) me da me gisht shkuesin, qi t’ia biej shejin.
KRYE I TRETĖ.
SHKUESIJA . FEJESA
NYE I PESĖMBDHETĖT.
Shkuesija.
§. 37. Percaktimi i shkuesit.
Shkues thirret njaj, i cili rreket m’u fjalė-mirė a te prindja e vajzės, qi tė marrin a tė napin
vajzen per at djalė.
§. 38. Tagri e perlimi i Shkuesit.
1. Shkuesi asht ndermjetsi te dhandrri e te nusja (te djali e te vajza), tė mos tė luejn fjalet
as njana as tjetra lagje.
2. Shkuesi ka tager mbi 50 grosh tė shkuesit, per kpucė, tė preme prej kanuje.
3. Kpucėt e shkuesit e kan vaden nė ditė qi tė mirret nusja.
4. Shkuesin e gjen a shpija e vajzės a shpija e djalit.
5. Kpucėt e shkuesit i ban gjith-herė shpija e dhandrrit, edhe ne e shenjoft shkuesin shpija
e nuses.
6. Shkuesi ka tager me folė sa per prindt e vajzės, ashtu edhe per prindt e djalit.
7. Perlimi i shkuesit asht me hecė per tė marrun vesht, per me ēue paret me t’a’n a tė
vllan e dhandrrit te prindja e vajzės.
8. Shkuesi ka tager m’u perzie nė ēdo punė ndermjet prindės sė djalit e tė vazės, mje nė
ditė tė martesės.
NYE I GJASHTĖMBDHETĖT.
Fejesa
§. 39. Tė ndaluemt e martesės nė Kanun.
Nė fejesė varzash do tė shikjohet:
a) Tė mos jetė gjak e gjini;
b) Tė mos jetė tė njij fisit;
c) Tė mos tė jetė mesė fisit tė djalit, qi do me e nxanė;
d) Tė mos tė jetė grueja e lshume;
e) Tė mos tė ketė kumari:
1) nė tė peshuem nė derė tė Kishės;
2) nė kunorė;
3) nė tė marrun tė flokvet;
4) tė mos tė jetė vllaznue me gjak tė pim.
Kanuja s’e ban fejesen e martesen, kur tė ndermjetson ndalimet e naltpermenduna, edhe
nė katerqind breza me kenė (me gabue kush kundra kėtyne ndalimeve, fisi i vet e giobitė,
e qillon qi edhe shpin i a djegė).
Nė fejesė tė lirė asht kanu qi tė shkoje shkuesi e i ati - a i vllaj – i djalit te prindja e
vajzės, per me ēue shejin nė natė tė dame.
Tė himit n’anė, shkuesi do tė perpushė zjarmin, para se tė lypė vajzen; si t’a perpush
zjarmin, flet. Si tė ketė hanger darkė, i ati i dhandrrit do t’i apė shkuesit nė dorė si paret, si
shejin. Shkuesi si tė njehė paret mė qethit, do tė ēohet mė kambė, e lshon nė dorė tė t’et tė
vajzes si paret, si shejin.
§. 40. “ Nuse pa shkuesi s’bahet”.
Vajza e grabitne a e hikne, me gjetė burrė, nuk mund tė stoliset si nuse; do tė shkojė
vajzėnisht – me petka vajzėnijet – per arsye, qi u muer e shkoi jasht kanujet pa shkues.
NYE I SHTATĖMBDHETĖT.
Sheji.
“Sheji, mje ke tė hjekish dorė, t’a ban nierin t’andin”.
§. 41. Percaktimi i Shejit.
Sheji perbahet prej njij unaze tė remėt a t’argjanėt (tash vonė), se arit s’i dihet fija nder
malci t’ona. “Unaza e dhetė grosh” janė me kanun. Sheji as ndrrohet as kthehet per tė
gjallėt t’atij, qi e xen vajzen. Me shej perdorohet vajza, e, po duelen fjalet, prindja e
vajzės shpis sė dhandrrit i kan nji gjak.
§. 42. Tagri i djalit per me lshue vajzen e zanun.
Njatė herė kur t’i teket djalit, asht i lirė me lshue vajzen e xanun, porse sheji e gjithsa pare
tė ket la per vajzė i hupin; arsyeja asht: “kush e lshon vajzen nder unazė, kanuja a ban
gjobė hem shejin hem paret sa tė ket la per te.” Para se ta lshojė vajzen djali, do tė bajė
me dije shkuesin e ky me dy shokė tė katundit tė djalit do tė shkojė te prindja e vajzės, e
nder sy tė dy shokve tė katundit tė vajzės, u kallxon, se djali, qi e pat xanė vajzen e tyne,
a’tue hjekė dorė, e janė lirė me ė martue njeti.
§. 43. Vajza nen unazė nuk ka tager me lshue djalin.
Vajza e xanun nuk mundet me e lshue djalin edhe nė mos e pasėt per sy.
Po s’ndegjoi vajza me shkue m’at fat, qi e ka xanė, e edhe prindja i perkrahen sė bis, kjo
s’mund tė martohet ma per tė gjallėt e dhandrrit me tjeterkend.
Prindja e vajzės janė detyrė me i a kthye shpis sė dhandrrit mje nė ma tė mbramin dysh, qi
kan la per at vajzė.
Sheji e dhetė grosht e kanus, qi i janė ēue vajzės kur u xu, do tė jesin n’arkė tė sajė deri
diten e dekės sė dhandrrit; e tė dije si vajza, si djali, si prindja se aj dhandrrit; e tė dije si
vajza, si djali, si prindja se aj shej s’i len me luejtė.
Kah kanuja, vajza jet e lidhun, e veē me leje tė dhandrrit qi e pat xanė e per nė hjekėt dorė
ky, se s’mund tė martohet, e s’a’kanun qi tė shkojė tjeterkush me e lypė, si tė dijė se
gjindet e pengueme.
Edhe po e muer tjeter grue dhandrri vajza e xanun prej tij jet e lidhun se e lidhun.
Me dekė tė dhandrrit, kanuja e liron vajzen, e, po desht, mundet tė martohet per arsye qi
“me dekė tė dhandrrit, sheji xehet i hupun”.
Po s’nigioi vajza me shkue m’at fat, qi e pat xanė, edhe me perdhuni do t’ia apin atij, qi e
ka xanė me “Fishek mė shinė”; e per n’i raftė per sy vajza tue hikun, ky e vret me fishek
tė prindės sė saj, e gjaku i vajzės shkon hupės, per arsye qi me fishek tė tyne e vrau.
NYE I TETĖMBDHETĖT.
“E premja e Fes”. – Dita mė shej.
§. 44. Percaktimi i “Fes sė preme.”
“Me pre Fen” do’ me thanė me da diten e vaden e kputme se kur me nisė krushqt per me
marrė nusen.
Si t’i “pritet feja” vajzės, tuj kenė ditė mė shej, krushqt do tė nisen at ditė as kanuja s’e
shtyn, as ban qi tė shtyhet.
Krushqt do tė shkojn me marrė nusen at ditė, edhe me dijt se a’tuj dekė nusja, zhagas e
rrshanas do t’a ēojnė nė shpi tė dhandrrit.
Krushqve s’u ndalet udha, edhe me pasė tė dekmin nė shpi, prindja e dhandrrit e prindja e
vajzės.
I dekni nė shpi, krushqt do tė nisen; nusja hinė nė shpi, I dekni del shpijet. Andej tė
vajtohet, kėndej tė kėndohet. (Kjo thtohet per me diftue se as deka ket ditė s’mund t’i ndal
krushqt, se me kėndue nuk kėndohet.)
NYE I NANDBĖMBDHETĖT.
Ēmimi, qi nepej e nepet per gra.
Ēmimi, qi nepej per varza a gra, tash 50 vjetė e andej, perbahej prej 50, 100, 200 mije 400
groshėsh.
Ēmimi i kanus sė vonė perbahet prej 1500 groshve, aq sa ban gjaku i grues.

Teuta
anetare te shquar
anetare te shquar

Mesazhe : 1174
Anėtarėsuar : 08 Dec 2007

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye

Posto temė tė re   Pėrgjigju temės

 :: Histori :: KANUNI

Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi