Unë Hekuba e kohërave moderne

Unë Hekuba e kohërave moderne
Albert Zholi
Margarita Xhepa: Kam 55 vjet që punoj në teatër dhe mund të them se rolin e Hekubës e kam ëndërruar tërë jetën dhe tashmë kam fatin e madh ta interpretoj

Të fshehtat e Trojës në Butrint Mbretëresha e skenës në rolin e një Mbretëreshe të lashtësisë. Trojanet e skenës në rolin e trojanëve të famshme. Mbretëresha e skenës Margarita Xhepa do të prekë amfiteatrin e Butrintit me rolin e një mbretëreshe të lashtësisë, atë të Hekubës së famshme. Aty ku ndoshta dhe vetë mbretërit e lashtësisë kanë ndjekur dhjetëra drama, tashmë do të jenë objekt dhe subjekt i një drame të posaçme për ta. Ndërsa karriera e saj artistike numëron qindra role duket se kurora e mbretëreshës do të jetë një ogur i mirë për aktoren 80 -vjeçare që ka ditur të udhëheqë skenën e Teatrit Kombëtar dhe të marrë pëlqimin e mijëra artdashësve shqiptarë. Me këtë rol aktorja e madhe shqiptare është njohur që në fillim të karrierës së saj, ndaj duket se pak ditë para shfaqjes “Trojanët” që do të hapë festivalin e Butrintit më 17 korrik, emocionet e saja janë tejet të fuqishme. Magjia e Hekubës duket se e ka rinuar. Ndërsa më parë ka ëndërruar të luajë Elektrën sot ndjehet e kënaqur që do të luajë rolin e famshëm të mbretëreshës së Trojës dhe për faktin se përshtatshmëria e moshës përkon me personazhin dhe pa dyshim që karriera e gjatë artistike e ndihmon të ndjehet mirë në rolin e saj, që e klasifikon ndër më madhorët në karrierën e saj të gjatë artistike.....

Thuhet se jeni duke u përgatitur për një rol të jashtëzakonshëm. Çfarë do të luani së shpejti në skenë zonja Margarita? -Jam pjesë e një evenimenti shumë të madh të teatrit shqiptar, që është i gërshetuar me kënaqësi dhe shqetësim. Jo vetëm Margarita, por edhe teatri ynë prek për herë të parë lashtësinë greke, me emra lapidarë në dramaturgji. Autorët e mëdhenj grekë mbeten aktualë dhe sot sepse në veprat e tyre kanë ngritur të mirën dhe të keqen që në kontrast me njëra-tjetrën japin gjithnjë mesazhe aktuale dhe për sot. Kam 55 vjet që punoj në teatër dhe mund të them se rolin e Hekubës e kam ëndërruar tërë jetën dhe tashmë kam fatin e madh ta interpretoj. Edhe pse kam luajtur disa autorë të mëdhenj botërorë si: Shekspiri, Miller,Gogol, të luajë mbi tridhjetë role në kinematografi ky rol është madhor dhe është fat të vijë në jetën dhe në repertorin e çdo artisti. “Trojanët” e Euripidit është një ndër 90-të veprat e tij. 18 veprat e mbetura nga krijimtaria e tij sot luhen dhe interpretohen në gjithë botën duke i dhënë mundësi aktorëve, skenografëve, regjizorëve të shfaqin talentin e tyre. Unë kam pasur fatin të shikoj disa vepra të realizuara nga veprat e Euripidit, Sofokliut, Aristofanit në Greqi sepse kam patur fatin të interpretoj një rol teatral atje. Mund të them se shumë regjizorë shqiptarë kanë dashur t’i vënë në skenë, por nuk kanë pasur mundësi teknike. Ndaj dhënia e kësaj mundësie është një moment fatlum për mua dhe për teatrin tim. Hekuba është një rol madhor jo në sasinë e saj të tekstit, por në botën e madhe emocionale, në dhimbjen e madhe që përfaqëson, që nuk është vetëm dhimbje e saj personale, por dhimbje e një shteti të tërë siç ishte Troja, ku të gjithë grekët dhe akejtë e shuan, një vend që nuk i mbeti asnjë gjurmë për faj të një Helene, por mendoj se më shumë se shkaku i rrëmbimit të Helenës ka qenë dëshirë për të plaçkitur dhe për të zaptuar një vend, që nuk i takonte. Të zaptosh diçka që nuk të takon patjetër do sillte sherre dhe konflikte. Për fat ne shqiptarëve nuk na karakterizon kjo dëshirë, sepse jemi një popull paqedashës. Mund të them se tek Hekuba unë shoh dhimbjen e një shteti më shumë se dhimbjen e një nëne. Dhe për ta treguar gjithë këtë mendoj se unë si Margaritë e kam ndjerë në shpirtin tim se si është zaptuar vendi im, si është plaçkitur, si është vrarë, si është djegur. Pra kemi material në psikologjinë tonë si artistë për të ndërtuar këtë figurë madhore, sepse këto janë shqetësimet e Ballkanit dhe i njohim shumë mirë.

Kush e ka ndërmarrë iniciativën për të realizuar “Trojanët” në Tiranë?

-Unë do falenderoja shumë regjisorin grek Vangjelis Dhedhoripulos, një regjizor që ka një teatër në Greqi, që jeton me shqetësimin e bukur artistik, sepse ka qenë dikur aktor. Dheodhoripulos ka vënë disa premiera të tilla në Greqi dhe tashmë e eksperimenton dhe në vendin tonë. Mes nesh janë krijuar raporte shumë të mira dhe ai shpesh thotë se ne shqiptarët i dukemi si arvanitasit në Greqi. Kemi gjetur gjuhën e përbashkët dhe punojmë me shumë dashuri dhe kujdes. Unë personalisht e kam marrë me shumë përgjegjësi këtë rol sa ju konfidoj se nuk më dalin jo vetëm orët e ditës po as të natës duke menduar dhe punuar për rolin, për faktin se dua të nderoj besimin që më dha regjizori dhe mbi të gjitha për të dhënë një shfaqje dinjitoze të tragjedisë së autorëve të mëdhenj grekë.

Ju interpretoni rolin e Hekubës, mbretëreshës së Trojës. A mund të flasim për këtë personazh. Si është i ndërtuar dhe çfarë përfaqëson ky rol?

- Hekuba është gruaja e Priamit që është mbreti i Trojës. Ajo ka shumë fëmijë dhe është shumë e lumtur. Ajo thotë shpesh: “Si fëmijët e mi dhe të Priamit nuk gjen as në Trojë, as në Greqi dhe as në fiset barbare”, duke u shprehur se çdo grua do të krenohej me fëmijët që ajo ka. Familja e saj është krijuar në Trojë, ku ato kanë ndërtuar shtetin e tyre duke e bazuar gjithçka në dashurinë e madhe për çdo copëz tokë. Hekubës i vrasin gjithë familjen; fillimisht burrin, djemtë, vajzën, nipin dhe ajo përsëri interesohet për stërnipërit duke u shprehur se gjaku i saj i trashëguar do të vijë përsëri në atdheun e saj, për të mbretëruar në trojet e veta. Dhimbja e madhe për vrasjen e pasardhësve të saj mishërohet me dhimbjen e madhe për atdheun që ajo e vë mbi të gjitha. Ajo është atdhetare e përmasave gjigande. Ekuba është një figurë madhore në dëshirat, mendimet, emocionet dhe perspektivën e saj. Ajo mendon për të ardhmen e këtij vendi, të nipërve që të trashëgohen trimat e Trojës. Pikërisht këtë perspektivë të saj për atdheun, ia kam kërkuar dhe regjizorit, ta evidentojmë, që të mos predominojë vetëm dhimbja. Europidi mban qendrim për grekët e tij sepse shkaku i rrëmbimit të Helenës ishte zaptimi Trojës.

Roli juaj ka shumë pak tekst, më shumë shprehet figura, qëndrimi. Që kanë të bëjnë me cilësitë e aktorit më shumë se fjalët? Është e vërtetë? -Ky rol i ka të gjitha brenda. Mund të them se është një figurë e kompletuar. Mua më pëlqen qëndrimi i saj realist. Euripidi e ka shkruar mijëra vjet më parë dhe ai është prapë një rol modern. Euripidi ishte një anatomist i shpirtit njerëzor, sepse ka nxjerë të vërtetën dhe pozitivitetin e shëndetshëm. Kjo kristalizohet tek figura e Hekubës. Pavarësisht se kësaj gruaje i shuhet e gjithë familja ajo ka një qëndrim kritik ndaj grekëve që zaptojnë, djegin dhe zhdukin në humnerë Trojën. Ajo shprehet për ta: “Ju jeni ata njerëz që i morët jetën edhe një fëmijë sepse kishit frikë se ai do të rimëkëmbte Trojën, ju jeni njerëz të vegjël, ja se çfarë jeni ju”. Pra Hekuba nuk mendon vetëm për një familje, por për një popull dhe për një shtet. Ajo është një grua me personalitet, me dëshira të mëdha njerëzore dhe kërkon paqe midis njerëzve.

Ka qenë një ëndërr e hershme për ju, Hekuba?

-Unë kam qenë shumë e re kur donin të vinin në skenë Elektrën. Por atëherë nuk u realizua. Për moshën që kam ky rol qe një e papritur e bukur për mua që më erdhi Hekuba. Hekuba është një personazh akoma më i madh, i përshkruar nga Euripidi me të gjitha ngjyrat. Hekuba është një nga personazhet më të fuqishme. Për mua përbën një befasi të këndshme, gëzim, por dhe shqetësim për ta realizuar ashtu siç duhet, sepse për mua është përgjegjësi. Jam e gëzuar dhe për faktin se unë kam moshën e Ekubës. Në art nuk ka vetëm punë dhe talent, por ka edhe përshtatshmëri. Duhen të gjitha që të mos krijohet ai falsifiteti. Mosha ka zërin e vet, ka gjykimet e veta, unë kam plus të gjithë këtë përvojë pune, sepse Hekuba nuk është rol i vogël, por është rol me përmasa të mëdha dhe do një eksperiencë të gjatë të pune, por ndihma e regjisorit bashkë me ndihmësin e tij përkthyesin Laert Vasilin, duket se ma ka lehtësuar punën.

Kush janë personazhet e tjerë në këtë dramë?

-“Trojanët” kanë një gjë shumë të bukur sepse tragjedia përcillet nga një figurë tek tjetra. Pas dhimbjes së Ekubës vjen dhimbja e Kasandrës më pas vjen Andrromaka, mbas Andromakës vjen Helena. Mbas Elenës vjen Asjanakis që është nipi im. Dhe në fund fare edhe nipin nuk ma lënë. Pra dhimbja vjen në rritje. Ky progresion i dhimbjes ndihmon regjisorin, ndihmon pjesën, aktorin, por ndihmon mbi të gjitha spektatorin. Këtu është poziviteti si shkrimtar që në qendër ka gratë trojane.

Kush janë aktoret e tjera që do të interpretojnë krah jush? -Regjizori Andromakën ia ka besuar aktores Luiza Xhuvanit. Ajo ka dramën e vet sepse jo vetëm që i therin dhe i vrasin të shoqi, Hektorin, por në fund i therin edhe djalin Asjanaksin që është edhe nipi im. Roli tjetër është Helena e Trojës, e cila me bukurinë dhe finesën që ka, mundohet të mbrojë figurën e saj. Në një skenë mjaft të mençur të Euripidit bëhet ballafaqimi mes Menelaut dhe Hekubës, e cila qorton të birin për rrëmbimin e Helenës, dhe është një skenë tepër e bukur dhe justifikuese, ku Rajmonda Bulku, me shumë elegancë dhe me shumë sinqeritet duke mbrojtur veten thotë se nuk ndjehet fajtore. Figura tjetër është Kasandra, e interpretuar nga Ema Andrea. Kasandra është vajza ime, e cila ndodhet në një dilemë të madhe personaliteti. Aktoren Ema Andrea e shoh shumë të preokupuar dhe duke qenë një artiste e talentuar mendoj se e ka gjetur çelësin e interpretimit. Gjithashtu ka dhe tre aktorë të tjerë të njohur dhe të talentuar. Poseidoni interpretohet nga aktori Guljem Radoja, një rol që interpretohet me dhimbje duke qenë se ai ka në dorë të gjykojë. Aktori tjetër është Neritan Liçaj, një aktor i ri që ka interpretuar role shumë të arrira si në film dhe në teatër. Ai luan rolin e shërbëtorëve që sjell lajmet dhe Euripidi e ka skalitur si një figurë tejet njerëzore. Edhe ai ka atë dhimbjen e vet në këtë dramë që po i ndodh trojanëve dhe vetë Trojës. Ai luan rolin e grekut, por është një figurë shumë njerëzore. Arben Derhemi luan Menelaon, një figurë ushtaraku. Pasioni i tij për të luftuar dhe zaptuar, si dhe fyerja që i kanë bërë duke i rrëmbyer gruan e bën një personazh që zhvillohet mes mes turpit dhe dhimbjes. Këto personazhe me të papriturat, dhimbjet, botën e madhe emocionale përpëliten tek “Trojanët” e Euripidit. Duke parë impenjimin e të gjithë aktorëve mendoj se do të dalë një vepër me shumë dinjitet.

Kur do të interpretohet për herë të parë në skenë kjo shfaqje?

-“Trojanët” do të hapë festivalin e Butrintit më 17 korrik. Në këtë festival vijnë grupe nga shtete të ndryshme që i shikojmë dhe na shikojnë.

Po në Greqi a do ta interpretoni? -Në Greqi do e interpretojmë në Festival në datën 20-21. Unë isha para disa kohësh së bashku me regjizorin dhe drejtorin e teatrit për një konferencë shtypi. Mediat greke na pritën shumë mirë dhe mes tyre kishte shumë shkrimtarë, poetë dhe gazetarë. Ishte një pritje shumë e ngrohtë.