Kosova, 81 shtetet qe e njohen
Kosova, 81 shtetet qe e njohen
Kosova, 81 shtetet qe e njohen
E Marte, 19 Shkurt 2008

Eshte shtuar gjeografia e shteteve qe kane njohur dje pavaresine e Kosoves. Keshtu, tete shteteve qe jane prezantuar qe diten e djeshme per njohjen e shtetit me te ri te Evropes, po ne perfundim te dites se djeshme kane qene dhe te gjitha vendet e Konferences Islamike, ato qe ne bllok e kane njohur Kosoven e pavarur. Ne kete menyre numri i pergjithshem i shteteve qe kane njohur pavaresine e Kosoves ka arritur ne 80 vende, duke shenuar nje rekord vetem nje dite pas mevetesise se Kosoves. Keshtu, te 57 vendet e Konferences Islamike e kane njohur shtetin e ri te Kosoves, duke perfshire ne kete numer dhe Turqine e Afganistanin, por dhe Shqiperine, e cila dje ka bere njohje nominale te pavaresise se bashkekombesve te saj. Nderkohe qe ne kete vale pergatitjesh per ta njohur pavaresine e Kosoves brenda ketyre diteve, bejne pjese dhe 19 shtete, mes te cilave dhe Gjermania, Austria, por dhe vende te tjera per te plotesuar ne kete menyre numrin e domosdoshem, qe Kosova te jete shtet i pavarur dhe anetar i Organizates se Kombeve te Bashkuara. Nderkohe qe jane gati dhe shtete te tjera, te cilet pritet te njohin pavaresine e Kosoves, ku deri me tani vetem Rusia eshte shprehur me e vendosur per te kundershtuar nje akt te tille. Nderkohe qe dhe Spanja, Rumania, Azerbajxhani, Qipro jane shprehur te lekundura dhe me teper kundershtuese per nje vendim te ngjashem me vendet e tjera qe e kane realizuar njohjen. O.XH
Shtetet qe e njohen dje:
SHBA
Franca
Shqiperia
Irlanda
Belgjika
Italia
Vendet islamike
Afganistan
Algjeria
Cad
Egjipt
Guinea
Indonezia
Iran
Jordan
Kuvajt
Liban
Libi
Malajzia
Mali
Mauritania
Marok
Nigeri
Pakistan
Palestine
Arabia Saudite
Senegal
Sudan
Somalia
Tunizi
Turqi
Jemen
Bahrejn
Oman
Katar
Republika Siriane Arabe
Emiratet e Bashkuara Arabe
Sierra Leone
Bangladesh
Gabon
Gambia
Guinea-Bissau
Uganda
Burkina Faso
Kamerun
Komoros
Irak
Maldives
Xhibuti
Benin
Brunei
Nigeri
Azerbajxhan
Kirgistan
Taxhikistan
Turkmenistan
Zanzibar
Mozambiku
Kazakistan
Uzbekistan
Suriname
Togo
Gujana
Cōte d'Ivoire
Shtetet qe deklaruan se do ta njohin ne ditet ne vijim:
Polonia
Bullgaria
Austria
Gjermania
Japonia
Austria
Maqedonia
Sllovenia
Norvegjia
Finlanda
Lituania
Estonia
Letonia
Kroacia
Hungari
Luksemburg
Suedi
Danimarka
Japoni
Shtetet qe shprehin rezerva
Greqi
Holande
Portugali
Republika Ceke
Sllovaki
Spanja
Shtete qe deklaruan se nuk do ta njohin
Indonezia
Rumania
Qipro
Azerbajxhani
Vietnami
Te pashprehura
1. Malta
E Marte, 19 Shkurt 2008
![]() | |||||||||

Eshte shtuar gjeografia e shteteve qe kane njohur dje pavaresine e Kosoves. Keshtu, tete shteteve qe jane prezantuar qe diten e djeshme per njohjen e shtetit me te ri te Evropes, po ne perfundim te dites se djeshme kane qene dhe te gjitha vendet e Konferences Islamike, ato qe ne bllok e kane njohur Kosoven e pavarur. Ne kete menyre numri i pergjithshem i shteteve qe kane njohur pavaresine e Kosoves ka arritur ne 80 vende, duke shenuar nje rekord vetem nje dite pas mevetesise se Kosoves. Keshtu, te 57 vendet e Konferences Islamike e kane njohur shtetin e ri te Kosoves, duke perfshire ne kete numer dhe Turqine e Afganistanin, por dhe Shqiperine, e cila dje ka bere njohje nominale te pavaresise se bashkekombesve te saj. Nderkohe qe ne kete vale pergatitjesh per ta njohur pavaresine e Kosoves brenda ketyre diteve, bejne pjese dhe 19 shtete, mes te cilave dhe Gjermania, Austria, por dhe vende te tjera per te plotesuar ne kete menyre numrin e domosdoshem, qe Kosova te jete shtet i pavarur dhe anetar i Organizates se Kombeve te Bashkuara. Nderkohe qe jane gati dhe shtete te tjera, te cilet pritet te njohin pavaresine e Kosoves, ku deri me tani vetem Rusia eshte shprehur me e vendosur per te kundershtuar nje akt te tille. Nderkohe qe dhe Spanja, Rumania, Azerbajxhani, Qipro jane shprehur te lekundura dhe me teper kundershtuese per nje vendim te ngjashem me vendet e tjera qe e kane realizuar njohjen. O.XH
Shtetet qe e njohen dje:
SHBA
Franca
Shqiperia
Irlanda
Belgjika
Italia
Vendet islamike
Afganistan
Algjeria
Cad
Egjipt
Guinea
Indonezia
Iran
Jordan
Kuvajt
Liban
Libi
Malajzia
Mali
Mauritania
Marok
Nigeri
Pakistan
Palestine
Arabia Saudite
Senegal
Sudan
Somalia
Tunizi
Turqi
Jemen
Bahrejn
Oman
Katar
Republika Siriane Arabe
Emiratet e Bashkuara Arabe
Sierra Leone
Bangladesh
Gabon
Gambia
Guinea-Bissau
Uganda
Burkina Faso
Kamerun
Komoros
Irak
Maldives
Xhibuti
Benin
Brunei
Nigeri
Azerbajxhan
Kirgistan
Taxhikistan
Turkmenistan
Zanzibar
Mozambiku
Kazakistan
Uzbekistan
Suriname
Togo
Gujana
Cōte d'Ivoire
Shtetet qe deklaruan se do ta njohin ne ditet ne vijim:
Polonia
Bullgaria
Austria
Gjermania
Japonia
Austria
Maqedonia
Sllovenia
Norvegjia
Finlanda
Lituania
Estonia
Letonia
Kroacia
Hungari
Luksemburg
Suedi
Danimarka
Japoni
Shtetet qe shprehin rezerva
Greqi
Holande
Portugali
Republika Ceke
Sllovaki
Spanja
Shtete qe deklaruan se nuk do ta njohin
Indonezia
Rumania
Qipro
Azerbajxhani
Vietnami
Te pashprehura
1. Malta
Re: Kosova, 81 shtetet qe e njohen

KUVENDI I LEZHES Bajnė kuvend burrat e dheut, tuj dhanė besėn Skėnderbeut, tuj dhanė besėn me luftue, shpatėn turkut me ja vue.
KUVENDI I LIDHJES SHQIPTARE TĖ PRIZRENITSi dikur nė Kuvendin e Lezhės shqiptarėt u mblodhėn sėrish nė Kuvendin historik tė Lidhjes Shqiptare nė Prizren. "Ndėrgjegjja e popullit shqiptar ngre krye kundėr idesė sė nėnshtrimit..."
DREJT VLORĖS HISTORIKE Isa Boletini me trimat e Kosovės nė Vlorėn heroike, ku u krye misioni i madh historik i ngritjes sė flamurit tė pavarėsisė kombėtre (1912) [img(180,130)]http://ulqiniweb.com/php/index.php?action=dlattach;topic=82.0&id=18;image[/img]
BAC, U KRY![b] [/b]
Re: Kosova, 81 shtetet qe e njohen
Ilirėt
Problemi i prejardhjes dhe i rrugės sė formimit tė trungut etnik ilir me veēoritė e tij gjuhėsore e kulturore, ka pėrbėrė njė nga synimet mė kryesore tė ilirologjisė. Rreth kėtij problemi janė shfaqur pikėpamje tė ndryshme, tė cilat ndriēojnė nė mėnyrė tė mjaftueshme gjithė kėtė proces tė ndėrlikuar etnogjenetik. Kėrkimet komplekse arkeologjike, gjuhėsore dhe historike tė kohėve tė fundit e kanė vendosur atė mbi njė bazė mė tė shėndoshė dhe e kanė futur nė njė rrugė mė tė drejtė zgjidhjeje. Sado tė ndryshme qė mund tė paraqiten nga forma, teoritė mbi prejardhjen e ilirėve shprehin nė pėrmbajtje vetėm dy pikėpamje, e para i konsideron ilirėt si tė ardhur nė Gadishullin Ballkanik, ndėrsa pikėpamja e dytė i konsideron si popullsi autoktone e formuar nė truallin historik tė Ilirisė.
Midis teorive qė i quajnė ilirėt tė ardhur nė Gadishullin Ballkanik, ka mospėrputhje si pėrsa i takon vendit nga vijnė, ashtu edhe kohės sė ardhjes sė tyre. Disa e lidhin pėrhapjen e tyre me kulturėn e Halshtatit, tė tjerė me kulturėn e Fushave me Urna, apo me kulturėn Luzhice. Sipas tyre, nė kapėrcyell tė mijėvjeēarit tė dytė p.e.s. ilirėt morėn pjesė nė lėvizjet e popujve qė njihen me emrin dyndja dorike, egjeane ose panono-ballkanike dhe duke zbritur nga Evropa Qendrore, nė fillim tė epokės sė hekurit, u ngulėn nė Gadishullin Ballkanik nė trojet e tyre historike.
Pikėpamje mė e re ėshtė ajo qė e konsideron kulturėn ilire si njė dukuri tė formuar historikisht nė vetė truallin ilir nė bazė tė njė procesi tė gjatė dhe tė pandėrprerė tė saj gjatė gjithė epokės sė bronzit dhe fillimit e epokės sė hekurit.
Kjo tezė e zhvillimit tė pandėrprerė tė kulturės, qė jep mundėsi tė flitet edhe pėr njė zhvillim tė pandėrprerė etnik, gjen prova tė shumta nė territorin historik tė ilirėve, sidomos me zbulimet e bėra nė truallin e Shqipėrisė nė vendbanimin e Maliqit dhe nė varrezat tumulare tė Pazhokut, tė Vajzės, tė Matit etj, kurse jashtė Shqipėrisė, nė varrezat tumulare tė pllajės sė Glasinacit Bosnjė e gjetkė. Pėrballė kėtyre zbulimeve bėhet fare e paqėndrueshme teza qė e lidh etnogjenezėn e ilirėve me kulturėn e Halshtatit ose me bartėsit e kulturės sė fushave me urna. Trualli i kėsaj kulture tė fundit nuk mund tė lidhet nė asnjė mėnyrė etnikisht me ilirėt. Duke krahasuar truallin e kulturės sė fushave me urna me atė tė kulturės sė mirėfilltė ilire Mat-Glasinac nė rajonin qendror tė Ilirisė, vihen re ndryshime thelbėsore si nė kulturėn materiale, qeramikė, objekte metalike etj, ashtu edhe nė kulturėn shpirtėrore, qė ka njė rėndėsi tė veēantė nė pėrcaktimin etnik tė njė popullsie. Trualli i Panonisė ndjek mėnyrėn e varrimit me djegie duke vendosur mbeturinat e saj nė vazo tė veēanta urna, ndėrsa ai i Matit dhe i Glasinacit, varrimin nė tuma kryesisht me vendosje kufome. Kėto ndryshime nė kulturė i veēojnė panonėt si njė grup etnik mė vete qė dallohet nga ai i ilirėve. Pėrveē kėsaj tė dhėnat arkeologjike kanė treguar se dyndjet panono-ballkanike, dorike dhe egjeane nuk e pėrfshinė pjesėn perėndimore tė Gadishullit Ballkanik dhe si pasojė nuk shkaktuan ndryshime dhe zhvendosje tė theksuara tė ilirėve. Kjo shihet qartė sidomos nė territorin e Shqipėrisė, ku materialet arkeologjike tė kėsaj kohe, flasin jo pėr ndėrprerje nė zhvillimin autokton tė kulturės, por pėr njė vazhdimėsi tė saj qė nga epoka e hershme e bronzit, pavarėsisht se disa shfaqje tė reja nė prodhimin metalurgjik, tė shek. XI-IX p.e.sonė, mund tė lidhen me ndikimet kulturore tė ardhura pėrmes dyndjeve nga veriu. Ky zhvillim i pandėrprerė kulturor nė territorin shqiptar shfaqet akoma mė mirė nė qeramikė, e cila ėshtė njė tregues i rėndėsishėm nė pėrcaktimin etnik dhe kulturor tė pėrdoruesve tė saj. Qeramika e kėsaj kohe zhvillohet nė tėrė truallin ilir mbi bazėn e poēerisė mė tė hershme tė epokės sė bronzit, pa pasur ndonjė ndryshim nė kohėn e kalimit nga epoka e bronzit nė atė tė hekurit, dhe duke e ruajtur kėtė traditė autoktone tė paktėn deri nė shek. VI p.e.s., kur historikisht dihet se kėto krahina banoheshin nga bashkėsi tė qėndrueshme fisnore ilire.
Tė gjitha kėto tė dhėna arkeologjike, tė grumbulluara nė pesėdhjetė vjetėt e fundit nė territorin e Shqipėrisė, sė bashku tregojnė se etnogjeneza ilire nuk duhet parė nė asnjė mėnyrė nė lidhje me ardhjen e njė popullsie nga veriu i Ballkanit, por si njė proēes historik shumė i gjatė dhe i ndėrlikuar autokton. Ky proēes fillon shumė kohė pėrpara kėtyre dyndjeve (dorike, egjeane dhe panono-ballkanike) dhe konkretisht me dyndjen e madhe tė periudhės kalimtare nga neoliti nė epokėn e bronzit, qė pėrfshin treva tė gjera tė Evropės dhe tė Azisė, duke sjellė me vete ndryshime tė dukshme etnike nė Evropėn neolitike.
Kjo dyndje e cilėsuar indo-europiane, qė ndodhi nė kapėrcyell tė mijėvjeēarit tė tretė, u krye nga grupe tė ndryshme popullsish baritore tė ardhura nga stepat e Lindjes. Ėshtė provuar arkeologjikisht se ajo nuk u bė menjėherė, por valė-valė dhe se krahinat perėndimore tė Ballkanit, midis tyre dhe territori i Shqipėrisė u prekėn prej saj mė vonė se sa ato lindore.
Gjatė kėsaj dyndjeje grupe tė ndryshme kulturore tė Evropės u zhdukėn pa lėnė gjurmė, tė tjera u pėrzien me popullsitė migratore, tė cilat u imponuan me kėtė rast vendasve gjuhėn, kulturėn, dhe nė njė farė mase edhe zakonet e veta. Kėshtu ndodhi, p.sh. me kulturat neolitike tė Vinēes, tė Butmirit, tė Lisiēi-Hvarit nė territorin e Jugosllavisė, tė cilat u zėvendėsuan me kulturat e reja Kostalace, Vuēedole etj; e njėjta gjė ndodhi edhe me kulturėn neolitike tė Maliqit, e cila u zėvendėsua nga njė kulturė mė e ulėt e karakterizuar me qeramikėn e saj trashanike, qė i atribuohet pikėrisht kėsaj dyndjeje.
Nė proēesin e shtjellimit tė kėtyre ngjarjeve dhe tė pėrzierjeve etnike dhe kulturore tė popullsive neolitike vendase, para-indoeuropiane, ose sipas disa studiuesve, indoeuropiane tė hershme, me ardhėsit e rinj indoeuropianė tė stepave u formua edhe baza mbi tė cilėn nisėn tė zhvillohen nė kushte tė veēanta edhe proēeset etnogjenetike tė popullsive tė vjetra historike tė Ballkanit Perėndimor, rrjedhimisht dhe procesi i formimit historik tė trungut etnik ilir me tipare tė pėrbashkėta kulturore, tė dallueshme prej bashkėsive tė tjera fqinje jo ilire. Nė kėtė proēes, i cili u zhvillua gjatė gjithė mijėvjeēarit tė dytė p.e.s., diferencimi dhe asimilimi i popullsive, ashtu sikurse dhe lidhjet ekonomike e kulturore, luajtėn njė rol tė rėndėsishėm. Nė qoftė se nė periudhėn e hershme tė epokės sė bronzit, kultura e territoreve perėndimore tė Ballkanit, ishte shumė larg pėr ti dhėnė asaj karakter tė pėrcaktuar ilir, tė dallueshėm prej atyre tė territoreve tė tjera, ky diferencim i tipareve kulturore vjen e bėhet gjithnjė mė i theksuar nė periudhėn e mesme tė bronzit dhe veēanėrisht nė periudhėn e fundit tė epokės sė bronzit. Nė rrugėn e kėtij zhvillimi tė brendshėm, territoret jugore tė kėsaj treve ishin tė kthyera mė tepėr me fytyrė drejt jugut, nga bota e pėrparuar e Egjeut, me tė cilėn qenė nė marrėdhėnie tė ngushta ekonomike e kulturore. Veriu, pėrkundrazi, shfaq prirje drejt Evropės Qėndrore, por me lidhje mė tė dobėta me tė. Kėto lidhje ndikuan sadopak nė formimin dhe nė diferencimin nė fund tė epokės sė bronzit dhe nė fillim tė epokės sė hekurit tė dy grupeve tė mėdha kulturore ilire, grupit jugor dhe verior.
Kėshtu duke zėnė fill nė kapėrcyell tė epokės sė bronzit, proēesi i formimit tė etnosit ilir pėrshkon nė mijėvjeēarin e dytė rrugėn e gjatė tė diferencimit nga masa e pasigurt etnike qė u formua pas shkatėrrimit tė botės neolitike dhe pėrfundon nga fundi i kėtij mijėvjeēari. Si e tillė, kjo epokė krijon nė pjesėn perėndimore tė Ballkanit atė substrat etno-kulturor, mbi bazėn e tė cilit formohet mė vonė etnosi dhe kultura ilire. Bartėsit e kėtij substrati mund tė identifikohen me atė popullsi parailire, qė nė burimet historike njihet si pellazge.
Pavarėsisht nga kjo hipotezė pėr parailirėt, thelbėsor ėshtė fakti se nė fund tė epokės sė bronzit, nė pjesėn perėndimore tė Ballkanit ishte formuar njė bashkėsi e gjerė kulturore dhe etnike, e cila nė epokėn e hekurit nė bazė tė zhvillimit tė brendshėm ekonomiko-shoqėror, do tė vazhdonte tė zhvillonte mė tej kulturėn e vet duke i dhėnė asaj njė fytyrė gjithnjė mė tė pėrcaktuar etnike. Kjo ėshtė dhe periudha e formimit tė plotė tė bashkėsisė sė madhe ilire dhe tė grupeve tė veēanta etnokulturore, tė cilėt pėrmenden nga autorėt mė tė hershėm antikė.
Problemi i prejardhjes dhe i rrugės sė formimit tė trungut etnik ilir me veēoritė e tij gjuhėsore e kulturore, ka pėrbėrė njė nga synimet mė kryesore tė ilirologjisė. Rreth kėtij problemi janė shfaqur pikėpamje tė ndryshme, tė cilat ndriēojnė nė mėnyrė tė mjaftueshme gjithė kėtė proces tė ndėrlikuar etnogjenetik. Kėrkimet komplekse arkeologjike, gjuhėsore dhe historike tė kohėve tė fundit e kanė vendosur atė mbi njė bazė mė tė shėndoshė dhe e kanė futur nė njė rrugė mė tė drejtė zgjidhjeje. Sado tė ndryshme qė mund tė paraqiten nga forma, teoritė mbi prejardhjen e ilirėve shprehin nė pėrmbajtje vetėm dy pikėpamje, e para i konsideron ilirėt si tė ardhur nė Gadishullin Ballkanik, ndėrsa pikėpamja e dytė i konsideron si popullsi autoktone e formuar nė truallin historik tė Ilirisė.
Midis teorive qė i quajnė ilirėt tė ardhur nė Gadishullin Ballkanik, ka mospėrputhje si pėrsa i takon vendit nga vijnė, ashtu edhe kohės sė ardhjes sė tyre. Disa e lidhin pėrhapjen e tyre me kulturėn e Halshtatit, tė tjerė me kulturėn e Fushave me Urna, apo me kulturėn Luzhice. Sipas tyre, nė kapėrcyell tė mijėvjeēarit tė dytė p.e.s. ilirėt morėn pjesė nė lėvizjet e popujve qė njihen me emrin dyndja dorike, egjeane ose panono-ballkanike dhe duke zbritur nga Evropa Qendrore, nė fillim tė epokės sė hekurit, u ngulėn nė Gadishullin Ballkanik nė trojet e tyre historike.
Pikėpamje mė e re ėshtė ajo qė e konsideron kulturėn ilire si njė dukuri tė formuar historikisht nė vetė truallin ilir nė bazė tė njė procesi tė gjatė dhe tė pandėrprerė tė saj gjatė gjithė epokės sė bronzit dhe fillimit e epokės sė hekurit.
Kjo tezė e zhvillimit tė pandėrprerė tė kulturės, qė jep mundėsi tė flitet edhe pėr njė zhvillim tė pandėrprerė etnik, gjen prova tė shumta nė territorin historik tė ilirėve, sidomos me zbulimet e bėra nė truallin e Shqipėrisė nė vendbanimin e Maliqit dhe nė varrezat tumulare tė Pazhokut, tė Vajzės, tė Matit etj, kurse jashtė Shqipėrisė, nė varrezat tumulare tė pllajės sė Glasinacit Bosnjė e gjetkė. Pėrballė kėtyre zbulimeve bėhet fare e paqėndrueshme teza qė e lidh etnogjenezėn e ilirėve me kulturėn e Halshtatit ose me bartėsit e kulturės sė fushave me urna. Trualli i kėsaj kulture tė fundit nuk mund tė lidhet nė asnjė mėnyrė etnikisht me ilirėt. Duke krahasuar truallin e kulturės sė fushave me urna me atė tė kulturės sė mirėfilltė ilire Mat-Glasinac nė rajonin qendror tė Ilirisė, vihen re ndryshime thelbėsore si nė kulturėn materiale, qeramikė, objekte metalike etj, ashtu edhe nė kulturėn shpirtėrore, qė ka njė rėndėsi tė veēantė nė pėrcaktimin etnik tė njė popullsie. Trualli i Panonisė ndjek mėnyrėn e varrimit me djegie duke vendosur mbeturinat e saj nė vazo tė veēanta urna, ndėrsa ai i Matit dhe i Glasinacit, varrimin nė tuma kryesisht me vendosje kufome. Kėto ndryshime nė kulturė i veēojnė panonėt si njė grup etnik mė vete qė dallohet nga ai i ilirėve. Pėrveē kėsaj tė dhėnat arkeologjike kanė treguar se dyndjet panono-ballkanike, dorike dhe egjeane nuk e pėrfshinė pjesėn perėndimore tė Gadishullit Ballkanik dhe si pasojė nuk shkaktuan ndryshime dhe zhvendosje tė theksuara tė ilirėve. Kjo shihet qartė sidomos nė territorin e Shqipėrisė, ku materialet arkeologjike tė kėsaj kohe, flasin jo pėr ndėrprerje nė zhvillimin autokton tė kulturės, por pėr njė vazhdimėsi tė saj qė nga epoka e hershme e bronzit, pavarėsisht se disa shfaqje tė reja nė prodhimin metalurgjik, tė shek. XI-IX p.e.sonė, mund tė lidhen me ndikimet kulturore tė ardhura pėrmes dyndjeve nga veriu. Ky zhvillim i pandėrprerė kulturor nė territorin shqiptar shfaqet akoma mė mirė nė qeramikė, e cila ėshtė njė tregues i rėndėsishėm nė pėrcaktimin etnik dhe kulturor tė pėrdoruesve tė saj. Qeramika e kėsaj kohe zhvillohet nė tėrė truallin ilir mbi bazėn e poēerisė mė tė hershme tė epokės sė bronzit, pa pasur ndonjė ndryshim nė kohėn e kalimit nga epoka e bronzit nė atė tė hekurit, dhe duke e ruajtur kėtė traditė autoktone tė paktėn deri nė shek. VI p.e.s., kur historikisht dihet se kėto krahina banoheshin nga bashkėsi tė qėndrueshme fisnore ilire.
Tė gjitha kėto tė dhėna arkeologjike, tė grumbulluara nė pesėdhjetė vjetėt e fundit nė territorin e Shqipėrisė, sė bashku tregojnė se etnogjeneza ilire nuk duhet parė nė asnjė mėnyrė nė lidhje me ardhjen e njė popullsie nga veriu i Ballkanit, por si njė proēes historik shumė i gjatė dhe i ndėrlikuar autokton. Ky proēes fillon shumė kohė pėrpara kėtyre dyndjeve (dorike, egjeane dhe panono-ballkanike) dhe konkretisht me dyndjen e madhe tė periudhės kalimtare nga neoliti nė epokėn e bronzit, qė pėrfshin treva tė gjera tė Evropės dhe tė Azisė, duke sjellė me vete ndryshime tė dukshme etnike nė Evropėn neolitike.
Kjo dyndje e cilėsuar indo-europiane, qė ndodhi nė kapėrcyell tė mijėvjeēarit tė tretė, u krye nga grupe tė ndryshme popullsish baritore tė ardhura nga stepat e Lindjes. Ėshtė provuar arkeologjikisht se ajo nuk u bė menjėherė, por valė-valė dhe se krahinat perėndimore tė Ballkanit, midis tyre dhe territori i Shqipėrisė u prekėn prej saj mė vonė se sa ato lindore.
Gjatė kėsaj dyndjeje grupe tė ndryshme kulturore tė Evropės u zhdukėn pa lėnė gjurmė, tė tjera u pėrzien me popullsitė migratore, tė cilat u imponuan me kėtė rast vendasve gjuhėn, kulturėn, dhe nė njė farė mase edhe zakonet e veta. Kėshtu ndodhi, p.sh. me kulturat neolitike tė Vinēes, tė Butmirit, tė Lisiēi-Hvarit nė territorin e Jugosllavisė, tė cilat u zėvendėsuan me kulturat e reja Kostalace, Vuēedole etj; e njėjta gjė ndodhi edhe me kulturėn neolitike tė Maliqit, e cila u zėvendėsua nga njė kulturė mė e ulėt e karakterizuar me qeramikėn e saj trashanike, qė i atribuohet pikėrisht kėsaj dyndjeje.
Nė proēesin e shtjellimit tė kėtyre ngjarjeve dhe tė pėrzierjeve etnike dhe kulturore tė popullsive neolitike vendase, para-indoeuropiane, ose sipas disa studiuesve, indoeuropiane tė hershme, me ardhėsit e rinj indoeuropianė tė stepave u formua edhe baza mbi tė cilėn nisėn tė zhvillohen nė kushte tė veēanta edhe proēeset etnogjenetike tė popullsive tė vjetra historike tė Ballkanit Perėndimor, rrjedhimisht dhe procesi i formimit historik tė trungut etnik ilir me tipare tė pėrbashkėta kulturore, tė dallueshme prej bashkėsive tė tjera fqinje jo ilire. Nė kėtė proēes, i cili u zhvillua gjatė gjithė mijėvjeēarit tė dytė p.e.s., diferencimi dhe asimilimi i popullsive, ashtu sikurse dhe lidhjet ekonomike e kulturore, luajtėn njė rol tė rėndėsishėm. Nė qoftė se nė periudhėn e hershme tė epokės sė bronzit, kultura e territoreve perėndimore tė Ballkanit, ishte shumė larg pėr ti dhėnė asaj karakter tė pėrcaktuar ilir, tė dallueshėm prej atyre tė territoreve tė tjera, ky diferencim i tipareve kulturore vjen e bėhet gjithnjė mė i theksuar nė periudhėn e mesme tė bronzit dhe veēanėrisht nė periudhėn e fundit tė epokės sė bronzit. Nė rrugėn e kėtij zhvillimi tė brendshėm, territoret jugore tė kėsaj treve ishin tė kthyera mė tepėr me fytyrė drejt jugut, nga bota e pėrparuar e Egjeut, me tė cilėn qenė nė marrėdhėnie tė ngushta ekonomike e kulturore. Veriu, pėrkundrazi, shfaq prirje drejt Evropės Qėndrore, por me lidhje mė tė dobėta me tė. Kėto lidhje ndikuan sadopak nė formimin dhe nė diferencimin nė fund tė epokės sė bronzit dhe nė fillim tė epokės sė hekurit tė dy grupeve tė mėdha kulturore ilire, grupit jugor dhe verior.
Kėshtu duke zėnė fill nė kapėrcyell tė epokės sė bronzit, proēesi i formimit tė etnosit ilir pėrshkon nė mijėvjeēarin e dytė rrugėn e gjatė tė diferencimit nga masa e pasigurt etnike qė u formua pas shkatėrrimit tė botės neolitike dhe pėrfundon nga fundi i kėtij mijėvjeēari. Si e tillė, kjo epokė krijon nė pjesėn perėndimore tė Ballkanit atė substrat etno-kulturor, mbi bazėn e tė cilit formohet mė vonė etnosi dhe kultura ilire. Bartėsit e kėtij substrati mund tė identifikohen me atė popullsi parailire, qė nė burimet historike njihet si pellazge.
Pavarėsisht nga kjo hipotezė pėr parailirėt, thelbėsor ėshtė fakti se nė fund tė epokės sė bronzit, nė pjesėn perėndimore tė Ballkanit ishte formuar njė bashkėsi e gjerė kulturore dhe etnike, e cila nė epokėn e hekurit nė bazė tė zhvillimit tė brendshėm ekonomiko-shoqėror, do tė vazhdonte tė zhvillonte mė tej kulturėn e vet duke i dhėnė asaj njė fytyrė gjithnjė mė tė pėrcaktuar etnike. Kjo ėshtė dhe periudha e formimit tė plotė tė bashkėsisė sė madhe ilire dhe tė grupeve tė veēanta etnokulturore, tė cilėt pėrmenden nga autorėt mė tė hershėm antikė.
Re: Kosova, 81 shtetet qe e njohen
Fiset me te rendesishme
Artikulli kryesor : Fiset Ilire
Artikulli kryesor : Fiset Ilire
Nė shekujt e parė tė mijėvjeēarit tė fundit para erės sonė ishin formuar tanimė bashkėsitė fisnore ilire dhe nė pėrgjithėsi ata kishin zėnė vend nė trojet e tyre historike. Ndėr fiset mė tė hershme ilire qė luajtėn dhe njė rol ku mė shumė e ku mė pak tė rėndėsishėm nė ngjarjet historike tė mėvonshme, pėr tu pėrmendur janė: thesprotėt, tė cilėt zinin ultėsirėn bregdetare qė nga gjiri i Ambrakisė e deri tek lumi i Thiamit Kalama, nė veri tė tyre vinin kaonėt, vendbanimet e tė cilėve arrinin deri tek malet e Llogorasė dhe gryka e lumit Drinos. Molosėt banonin nė pllajėn pjellore tė Janinės. Gjatė luginės sė Vjosės nė tė majtė banonin amantėt, ndėrsa nė tė djathtė bylinėt, kurse nė rrjedhjen e sipėrme tė Vjosės banonin parauejtė. Nė lindje tė bylinėve shtrihej territori i atintanėve. Taulantėt shtriheshin nė zonėn bregdetare nga Vjosa e deri tek lumi i Matit dhe nė veri tė tij, pėrgjatė brigjeve tė Adriatikut tė Mesėm, fisi i ardianėve. Nė viset e Ballkanit Qendror dy ishin fiset mė tė mėdha dhe mė tė rėndėsishme ilire: paionėt nė luginėn e mesme tė Vardarit, dhe dardanėt qė banonin nė rrafshin e Kosovės, tė cilėt shtriheshin nė veri nė tokat midis degėve jugore e perėndimore tė Moravės deri aty ku kėto bashkohen pėr tė formuar Moravėn e Madhe. Midis fiseve tė hershme tė Ballkanit Veriperėndimor ndėr mė tė fuqishmit ishin liburnėt, tė cilėt banonin nė bregdet dhe nė ishujt deri tek lumi Kėrka, nė jug tė tyre vinin dalmatėt, kurse nė viset e Bosnjės sė brendshme, autariatėt. Pėrveē kėtyre fiseve, nė territorin e gjerė tė Ilirisė do tė shfaqen mė vonė, nė rrethana krejt tė reja historike e politike, edhe njė numėr i madh bashkėsish tė tjera ilire, midis tė cilave edhe bashkėsi tė tilla qė do tė kenė njė peshė tė madhe nė zhvillimin e ngjarjeve politike tė shtetit ilir, si enkelejtė, dasaretėt etj. Pėrhapja e fiseve mė tė rėndėsishme e tė hershme ilire dėshmohet nė burimet e autorėve antikė, tė cilat nė mjaft raste janė, megjithatė, tė fragmentuara, madje dhe kontradiktore. Rrjedhimisht nė pėrcaktimin e topografisė sė fiseve ilire ka edhe raste tė diskutueshme.
Re: Kosova, 81 shtetet qe e njohen
Etniku dardan dhe horonimi Dardania
Sami dhe Naim Flamuri
Etniku dardan dhe horonimi Dardania
Nė studimet albanistike hasen mendime tė ndryshme rreth dardanėve, tė cilėt heqin origjinėn e tyre qė nga kohėt mitologjike, duke u dėshmuar, krahas peonėve, njė fis fqinj i tyre, siē mėsojmė nga "Iliada" e Homerit, edhe nė luftėn e Trojės. Prandaj, zbėrthimin dhe kuptimi i etimonit dard mund t'i ēojė shumė larg studimet jo vetėm gjuhėsore.
1.1. Hani pėr Dardaninė. Lidhur me kuptimin e kėtij emri, Ēabej vė re se ėshtė J.G. von Hani nga tė parėt qė nė Albanische Studien, I (1854) emrin e dardanėve e lidhi me apelativin e shqipes dardhė, duke shėnuar nė atė mes qė nė Shqipėri janė tė shpeshta emrat e viseve tė formuara nga emra drurėsh, ku ai pėrmend bash edhe njė emėr katundi e mali nė Shqipėri tė Mesme tė quajtur Dardhė. Ky dijetar, nė veprėn e tij Udhėtimi prej Beogradi nė Selanik (Reise von Belgrad nach Salonik), botimi i dytė (1868), i risillet edhe njė herė kuptimit tė emrit tė dardanėve dhe tė Dardanisė: "Poroshtica na dha njė vėrtetim tė papritur tė shpjegimit qė jemi pėrpjekur tė japim pėr emrin Dardania nė veprėn "Studime shqiptare" sepse ne, pėrsa mundnim tė shohim, pamė se sidomos shpati i saj lindor ishte i veshur plot me dardha tė egra, qė ne i kishim ndeshur edhe mė parė, tė pėrziera me pemė tė tjera, por qė kėshtu grumbull gjer mė sot nuk i kishim gjetur me njė shumicė kaq tė madhe. Dardha e egėr ėshtė e pėrhapur nė mbarė Gadishullin Ballkanik, dhe, nga sa dimė ne, ėshtė e vetmja pemė frutore me farė qė rritet nė ato anė, dhe sikurse dihet, ajo i ka dhėnė emrin njė malėsie tė tėrė qė gjendet nė kėndin veriperėndimore tė Gadishullit; kėshtu pra rrjedhimi i emrit Dardania prej shq. dardhė. na duket shumė afėr mendsh dhe kuptimi i kryehershėm ngjan tė jetė "vend dardhash" (f. 389). Kėtė mendim, sipas Ēabejt, e pėrkrah nga pikėpamja botanike edhe mendimi i A. Baldecit se kjo trevė ėshtė shumė e pasur me pemėt e egra Pirus amygdaliformis".
1.2. Durham pėr Dardaninė. Lidhur me horonimin a emrin e krahinės Dardania, nga tė parėt, qė u mor shumė seriozisht me etimonin "kuptimin e vėrtetė" tė saj, qe studiuesja e dėgjuar angleze, Edith Durham, e njohur edhe si mbretėreshė e pakurorėzuar e Shqipėrisė. Nė veprėn e saj "Prejardhja e disa fiseve dhe disa kanune e zakone tė Ballkanit" (mė pas PFKZB), ajo, lidhur me dardanėt dhe Dardaninė, thotė: "Mė pas Dardaninė e gjejmė nė hartat e Ptolomeut (140 e.r.). Skica nga botimii Manxhinit mė 1621, pavarėsisht nga shtrembėrimet, na jep njė ide mjaft tė mirė pėr pozicionin e saj, duke treguar se shtrihej nė veri tė Nishit. Nėn Dioklecianin e gjejmė Dardaninė si provincė me kryeqytet Nishin. Vetė Diokleciani ishte me gjak ilir, fakt i cili mund ta ketė bėrė ta mbante emrin ilir. Perandori Justinian ka lindur atje dhe thuhet se ka qenė me gjak vendas. I ungji (e ka fjalėn pėr perandorin Justin, v.j.), fshatar, shkoi nė Bizant dhe u regjistrua nė Gardėn perandorake, ku, si mjaft tė tjerė tė rangut tė ulėt, shpejt u ngrit nė postin e lartė dhe pati trashėgimtar nipin e tij tė ndritur. Vetėm kohėt e fundit, emri i Dardanisė ėshtė fshirė nga hartat tona. Nė njė qė kam vetė, nga Xhon Spid i vitit 1610, e hasim kėtė emėr. Nė njė botim tė Nuremburgut, mė 1770, mbi njė rrip toke nė qendėr tė gadishullit shkruhet 'Dardania deserta'. Mendoj se emri i saj nuk ėshtė shkruar nė hartat e shekullit tė nėntėmbėdhjetė. Kėta Dardanė, qė luftuan kundėr Maqedonisė dhe Romės dhe nga gjaku i tė cilėve ishte Justiniani, a kanė lėn ndonjė gjurmė nė trojet e sotme?" (f. 497-498). Pasi shtron kėtė pyetje retorike, ajo shton: "Nė qoftė se fjalėn 'Dardani' e nxjerrim me prejardhje nga fjala ilire qė do tė thotė 'dardhė' dhe qė ėshtė e njėjtė me fjalėn e sotme shqipe 'dardhė', atėherė sigurisht qė kanė lėnė gjurmė. Pranė Drinit ka tre vende, nė Shqipėri, qė quhen Dardhė. Kėtu vendi ėshtė tej mase malor dhe sipas tė gjitha gjasave, nė vazhdimėsi ka qenė banuar prej njė popullsie pak a shumė me gjak ilir (shqiptar). Pėrtej Drinit, tokat fushore u serbizuan nė fillim tė mesjetės, por emri nuk humbi. Atė e gjejmė edhe nė trajtat e serbishtes Krushevo, Krushevas dhe Krushenica. Njė fshat afėr Prizrenit, kur kam kaluar mė 1908, kishte emėr tė pėrzier: Krusha (serbisht) dhe e vogėl (shqip). Ndoshta tani qė u ėshtė dhėnė serbėve, quhet Krusha mala (dardha e vogėl). Njė tjetėr shenjė qė Dardania do tė thotė 'dardhishte' gjendet nė hartėn e P. B. Bertius, hartograf i Luigjit III tė Francės. Ai i shėnon 'Pirustėt' lart, mbi Drin dhe thekson se ata janė 'shqiptarė'. 'Pirusi' gjithashtu gjendet nė njė botim tė Ptolomeut, qė ka dalė mė 1462. Duke pranuar shtrembėrimet e kėtyre hartave, kėto vende janė tė gjitha nė po atė krahinė, ku janė edhe sot nė Shqipėrinė e sotme ato vende qė quhen 'Dardhė'. 'Pirustė ' mund tė jetė veē forma latine e emrit dardhė" (f. 498). Dhe, nė fund, me njė zhbirim tė habitshėm, shton: "Sė fundi, emri i dardhės na vjen nė njė tjetėr formė. Emri i familjes sė tė madhit papė Sikstit (Sixtius, 1585-9) ka qenė Pereti. Ai ishte fėmijė i refugjatėve, siē thuhet, tė cilėt ikėn 'nga njė vend nė Schiavonia i quajtur Krushevo'. Njė njoftim e identifikon kėtė me Krushevicėn nė Grykat e Kotorrit. Ata u vendosėn si fshatarė nė Itali dhe e italianizuan emrin e mėparshėm tė vendit tė tyre. Do tė ishte e dėshirueshme ta dinim nėse fėmija fshatar qė u bė papė, ka pasur ndonjė lidhje me gjakun ilir, ashtu siē pati Justiniani, i cili u end qė nga Dardania deri nė fronin e Bizantit. Papa ndėrtoi kolonadėn madhėshtore tė Shėn Pjetrit, Justiniani ndėrtoi Shėn Sofinė".
Sami dhe Naim Flamuri
Etniku dardan dhe horonimi Dardania
Nė studimet albanistike hasen mendime tė ndryshme rreth dardanėve, tė cilėt heqin origjinėn e tyre qė nga kohėt mitologjike, duke u dėshmuar, krahas peonėve, njė fis fqinj i tyre, siē mėsojmė nga "Iliada" e Homerit, edhe nė luftėn e Trojės. Prandaj, zbėrthimin dhe kuptimi i etimonit dard mund t'i ēojė shumė larg studimet jo vetėm gjuhėsore.
1.1. Hani pėr Dardaninė. Lidhur me kuptimin e kėtij emri, Ēabej vė re se ėshtė J.G. von Hani nga tė parėt qė nė Albanische Studien, I (1854) emrin e dardanėve e lidhi me apelativin e shqipes dardhė, duke shėnuar nė atė mes qė nė Shqipėri janė tė shpeshta emrat e viseve tė formuara nga emra drurėsh, ku ai pėrmend bash edhe njė emėr katundi e mali nė Shqipėri tė Mesme tė quajtur Dardhė. Ky dijetar, nė veprėn e tij Udhėtimi prej Beogradi nė Selanik (Reise von Belgrad nach Salonik), botimi i dytė (1868), i risillet edhe njė herė kuptimit tė emrit tė dardanėve dhe tė Dardanisė: "Poroshtica na dha njė vėrtetim tė papritur tė shpjegimit qė jemi pėrpjekur tė japim pėr emrin Dardania nė veprėn "Studime shqiptare" sepse ne, pėrsa mundnim tė shohim, pamė se sidomos shpati i saj lindor ishte i veshur plot me dardha tė egra, qė ne i kishim ndeshur edhe mė parė, tė pėrziera me pemė tė tjera, por qė kėshtu grumbull gjer mė sot nuk i kishim gjetur me njė shumicė kaq tė madhe. Dardha e egėr ėshtė e pėrhapur nė mbarė Gadishullin Ballkanik, dhe, nga sa dimė ne, ėshtė e vetmja pemė frutore me farė qė rritet nė ato anė, dhe sikurse dihet, ajo i ka dhėnė emrin njė malėsie tė tėrė qė gjendet nė kėndin veriperėndimore tė Gadishullit; kėshtu pra rrjedhimi i emrit Dardania prej shq. dardhė. na duket shumė afėr mendsh dhe kuptimi i kryehershėm ngjan tė jetė "vend dardhash" (f. 389). Kėtė mendim, sipas Ēabejt, e pėrkrah nga pikėpamja botanike edhe mendimi i A. Baldecit se kjo trevė ėshtė shumė e pasur me pemėt e egra Pirus amygdaliformis".
1.2. Durham pėr Dardaninė. Lidhur me horonimin a emrin e krahinės Dardania, nga tė parėt, qė u mor shumė seriozisht me etimonin "kuptimin e vėrtetė" tė saj, qe studiuesja e dėgjuar angleze, Edith Durham, e njohur edhe si mbretėreshė e pakurorėzuar e Shqipėrisė. Nė veprėn e saj "Prejardhja e disa fiseve dhe disa kanune e zakone tė Ballkanit" (mė pas PFKZB), ajo, lidhur me dardanėt dhe Dardaninė, thotė: "Mė pas Dardaninė e gjejmė nė hartat e Ptolomeut (140 e.r.). Skica nga botimii Manxhinit mė 1621, pavarėsisht nga shtrembėrimet, na jep njė ide mjaft tė mirė pėr pozicionin e saj, duke treguar se shtrihej nė veri tė Nishit. Nėn Dioklecianin e gjejmė Dardaninė si provincė me kryeqytet Nishin. Vetė Diokleciani ishte me gjak ilir, fakt i cili mund ta ketė bėrė ta mbante emrin ilir. Perandori Justinian ka lindur atje dhe thuhet se ka qenė me gjak vendas. I ungji (e ka fjalėn pėr perandorin Justin, v.j.), fshatar, shkoi nė Bizant dhe u regjistrua nė Gardėn perandorake, ku, si mjaft tė tjerė tė rangut tė ulėt, shpejt u ngrit nė postin e lartė dhe pati trashėgimtar nipin e tij tė ndritur. Vetėm kohėt e fundit, emri i Dardanisė ėshtė fshirė nga hartat tona. Nė njė qė kam vetė, nga Xhon Spid i vitit 1610, e hasim kėtė emėr. Nė njė botim tė Nuremburgut, mė 1770, mbi njė rrip toke nė qendėr tė gadishullit shkruhet 'Dardania deserta'. Mendoj se emri i saj nuk ėshtė shkruar nė hartat e shekullit tė nėntėmbėdhjetė. Kėta Dardanė, qė luftuan kundėr Maqedonisė dhe Romės dhe nga gjaku i tė cilėve ishte Justiniani, a kanė lėn ndonjė gjurmė nė trojet e sotme?" (f. 497-498). Pasi shtron kėtė pyetje retorike, ajo shton: "Nė qoftė se fjalėn 'Dardani' e nxjerrim me prejardhje nga fjala ilire qė do tė thotė 'dardhė' dhe qė ėshtė e njėjtė me fjalėn e sotme shqipe 'dardhė', atėherė sigurisht qė kanė lėnė gjurmė. Pranė Drinit ka tre vende, nė Shqipėri, qė quhen Dardhė. Kėtu vendi ėshtė tej mase malor dhe sipas tė gjitha gjasave, nė vazhdimėsi ka qenė banuar prej njė popullsie pak a shumė me gjak ilir (shqiptar). Pėrtej Drinit, tokat fushore u serbizuan nė fillim tė mesjetės, por emri nuk humbi. Atė e gjejmė edhe nė trajtat e serbishtes Krushevo, Krushevas dhe Krushenica. Njė fshat afėr Prizrenit, kur kam kaluar mė 1908, kishte emėr tė pėrzier: Krusha (serbisht) dhe e vogėl (shqip). Ndoshta tani qė u ėshtė dhėnė serbėve, quhet Krusha mala (dardha e vogėl). Njė tjetėr shenjė qė Dardania do tė thotė 'dardhishte' gjendet nė hartėn e P. B. Bertius, hartograf i Luigjit III tė Francės. Ai i shėnon 'Pirustėt' lart, mbi Drin dhe thekson se ata janė 'shqiptarė'. 'Pirusi' gjithashtu gjendet nė njė botim tė Ptolomeut, qė ka dalė mė 1462. Duke pranuar shtrembėrimet e kėtyre hartave, kėto vende janė tė gjitha nė po atė krahinė, ku janė edhe sot nė Shqipėrinė e sotme ato vende qė quhen 'Dardhė'. 'Pirustė ' mund tė jetė veē forma latine e emrit dardhė" (f. 498). Dhe, nė fund, me njė zhbirim tė habitshėm, shton: "Sė fundi, emri i dardhės na vjen nė njė tjetėr formė. Emri i familjes sė tė madhit papė Sikstit (Sixtius, 1585-9) ka qenė Pereti. Ai ishte fėmijė i refugjatėve, siē thuhet, tė cilėt ikėn 'nga njė vend nė Schiavonia i quajtur Krushevo'. Njė njoftim e identifikon kėtė me Krushevicėn nė Grykat e Kotorrit. Ata u vendosėn si fshatarė nė Itali dhe e italianizuan emrin e mėparshėm tė vendit tė tyre. Do tė ishte e dėshirueshme ta dinim nėse fėmija fshatar qė u bė papė, ka pasur ndonjė lidhje me gjakun ilir, ashtu siē pati Justiniani, i cili u end qė nga Dardania deri nė fronin e Bizantit. Papa ndėrtoi kolonadėn madhėshtore tė Shėn Pjetrit, Justiniani ndėrtoi Shėn Sofinė".








