Mërgimtarët e përdorur

Mërgimtarët e përdorur

Nga Pishak Zhgaba

Emigracioni shqiptar po shkon dalëngadalë drejt të njëzetave, ndaj koha për një bilanc nuk mund të konsiderohet e papërshtatshme. T’i shohësh emigrantët si një trup i vetëm, është natyrisht kundër logjikës. Megjithatë, në raste të veçanta, me saktësimet e nevojshme, disa arsyetime përgjithësuese edhe mund të bëhen. Në qoftë se do ta shikonim mërgatën shqiptare si tërësi të veçantë, me atdheun si qendër gravitacionale, pikëpyetjet për raportet me këtë të fundit do të ishin më se të ligjshme. Një nga pyetjet më problematike do të ishte kjo: Shqipëria është sjellë në mënyrë instrumentale me emigrantët e vet?
Me fjalë të tjera, në vendin tonë emigrantët janë parë thjesht si mjet apo jo?
Pyetjes së mësipërme unë i përgjigjem: Po. Arsyet po i shpjegoj më poshtë, me dëshirën që të përgënjeshtrohem nga kundërargumentimet dhe nga faktet e së ardhmes.
Emigrantët shqiptarë janë vështruar gjithnjë nga pikëpamja ekonomike. Nuk them se edhe vetë familjet i kanë parë bijtë e tyre kryesisht nga xhepat, kur zbresin nga avioni apo trageti, as e kam e fjalën për komshinjtë kureshtarë me sytë nga valixhet e jashtme, por bankat, qeveritë dhe agjencitë e transferimit të valutës e kanë bërë këtë rregullisht. Emigrantët janë parë dhe peshuar përgjithësisht nga ana ekonomike. Dërgesat janë kthyer në sinonim të emigrantëve. Një lumë me grafikë, shifra, tabela, raporte ka vërshuar në mediat e shkruara dhe televizive: është folur dhe flitet vetëm për paratë e tyre. Ky mëkat është i përhapur kryesisht në botën perëndimore, e cila i mëshon prej kohësh dobisë ekonomike të (i)migrantëve, çka bëhet në thelb për të qetësuar zemëratën e opinioneve publike. Si të thuash: “I duhen ekonomisë, prandaj po i mbajmë”. Por ky arsyetim, që vlen “ekonomikisht” për vendet pritëse, nuk ka përse të zërë rrënjë në vendet që “eksportojnë” krahë pune.
Kur politika nuk di se çfarë guri apo letre të hedhë në lojë, atëherë shfaqet karta e emigrantit. Nuk ka fushatë elektorale që nuk është diskutuar për emigrantët dhe politikat ndaj tyre. Madje shumë bojë është harxhuar deri më sot. Liderët e politikës shqiptare tashmë e kanë bërë normë kalimin nëpër vendet ku ka më shumë emigrantë, për të zhvilluar takime pune dhe fushate. Radhët biblike në dogana apo në porte, herë në Krishtlindje dhe herë në verë, janë shndërruar pothuajse në casus belli. Kush me protesta e kush me komunikata shtypi, të gjithë për të demonstruar muskujt patriotikë në favor të emigrantëve. Mirëpo, pas daulleve kombëtariste, çdo gjë ka përfunduar në flluskë sapuni. Emigrantët kanë duruar mungesën e shërbimeve, kanë dhënë ndonjë intervistë të inatosur dhe së fundi, kanë ikur me një torbë zhgënjimesh nga mëmëdheu. Kurse forcat politike janë çjerrë, sipas rolit, për të dëftuar se “mendojnë për popullin” dhe “bijtë e tyre jashtë shtetit”.
Disa paralelizma vështirë se mund të bëhen. Gjithsesi, nuk duhet harruar se dje mërgimtarët i duheshin regjimit diktatorial për të mbajtur ngrehur strategjinë e tensionit. Nga radhët e mërgatës dilnin rregullisht armiq të popullit, që komplotonin pa pushim kundër “pushtetit popullor”. Mërgata përdorej si laborator për të prodhuar sintezën ideale të armikut të brendshëm me atë të jashtëm. Sepse ata ishin aq “të brendshëm”, sa edhe “të jashtëm”. Pra emigrantët i shërbenin (in)direkt regjimit, për ta ashpërsuar ose për ta mbajtur ndezur luftën e klasave. Ishte mënyra më e mirë për t’i shfrytëzuar. Sot, realiteti nuk i lejon “përdorime” të tilla, por arti i retorikës është ndonjëherë më i mprehtë se tehu i shpatës së Enverit të djeshëm.
Aktualisht, qendrat studimore, OJQ-të dhe OJF-të i kanë përdorur emigrantët për marrjen e fondeve për hulumtime e kërkime shkencore. Këtu kanë ndihmuar pa dyshim edhe simotrat perëndimore ose organizatat ndërkombëtare që financojnë projekte për kthime fantazmë të trurit apo të emigrantëve në atdhe. Një mënyrë e shkëlqyer për të financuar burokratizimin e shoqërisë civile dhe jo për të zgjidhur problemet e emigrantëve.
Për kulturën pop emigrantët janë minierë ari. Sa qerpikë janë përlotur për shkak të arritjeve të emigrantëve nëpër botë? Sa emisione televizive, lajme, artikuj, etj., janë bërë për nder të mundësit, kërcimtarit, aktores, këngëtares, studentit, të diplomuarit, sipërmarrësit, muzikantit, matematikanit, me vendlindje apo origjinë shqiptare? Sa herë jemi krenuar me krenarinë e tyre? Deri dje shkruheshin libra të zymtë si “Mërgata e qyqeve”; sot, kur nuk flitet për histori mallëngjyese prostitutash, për t’ia shitur lexuesit perëndimor, shkruhet për emigrantët që ia kanë dalë mbanë, pra që kanë pasur sukses. Emigranti “hero” merr në ligjëratën publike funksionin e viagrës, për t’i ngritur opinionit publik vetëvlerësimin e rrëgjuar pas vitesh të tëra frustrimesh.
Përdorim është edhe harresa. Emigrantët po shihen gjithnjë e më shumë si “të ikur”. Të larguar përfundimisht. Vetë fjala “emigrant” ka përftuar disa ngjyresa negative, që i serviret publikut sipas sebepit. Shkëlqimi i atij që ka ikur jashtë dhe që ka parë botë me sy, ka kohë që është zbehur. Kurioziteti i dikurshëm gjithashtu. Hiq ndonjë nismë sporadike, politikat në favor të një të tretës së popullsisë shqiptare, që aktualisht gjendet jashtë shtetit, kanë qenë pothuajse inekzistente. Qëllime të mira? Plot, madje të sanksionuara në programe e ligje. Por, në realitet, mjafton të kërkosh një certifikatë për t’i nxjerrë lakrat administratës publike shqiptare dhe politikës së saj “vullnetmirë”. Vula, firma, legalizime, pulla takse, sorollatje… Emigrantit i lipset vetëm një praktikë çfarëdo për ta ndjerë veten si gjitari mes shushunjave. Dhe ç’është më e keqja, si i huaj në shtëpinë tënde.

Or po tgjith na shofin per xhepash. Tu fillu prej ke nona e baba (zoti ua boft hallall ate qe u çojm, ne sua shperblejm dot),e tu dal ke qeveria.