Prostitucioni; Ta bëjmë të lirë?!

Prostitucioni; Ta bëjmë të lirë?

ARDIT BIDO
Prostitucioni në Shqipëri është fakt, veçse një fakt ilegal, sipas të gjitha autoriteteve shtetërore. Sot, grupet e Të Drejtave të Njeriut pyesin: A ka ardhur çasti që prostitucioni të legalizohet, e që të gjitha ato që kanë zgjedhur këtë profesion, të jenë të certifikuara për sa i përket higjienës, apo do të vazhdohet që të luftohet prostitucioni, pa qenë e sigurt se cilat do të jenë rezultatet në këtë luftë?

Rrugët gjysmë të boshatisura të netëve tiranase vështrohen gjithnjë me një sy të dyshimtë, teksa qëndron në afërsi të Gropës së Hajdin Sejdisë, apo je diku në periferi pranë Laprakës. Kanë folur shumë për të, e mjaft të tjerë kanë rrëfyer... mbi të punësuarat e natës, që qëndrojnë me orë të tëra deri në agim, në pritje të një makine që me marsh të parë do të parakalojë karshi Sahatit e do të ndalojë për të ulur xhamin e për të pyetur: “Sa kushton?”, apo për atë burrin e martuar që do të kalojë, ashtu sikur nuk ka arsye pse, e më pas do të kthehet sërish, kësaj radhe, me dorë në xhep, e duke u afruar te grumbulli i gocave e “çunave” të veshur ndryshe, të pyesë sërish: “Sa kushton?”. Banorët e hershëm të kryeqytetit tregojnë se ato kanë qenë gjithmonë aty, madje edhe në kohën e diktaturës, kur për këtë mund të përfundoje edhe në qeli, madje edhe më keq. Nga kjo anë gjërat pak kanë ndryshuar. Përveç faktit se nga viti 1922 deri në vitin 1945, prostitucioni ishte i legalizuar, situata mbetet njësoj. Policia e Tiranës numëron dhjetëra raste arrestimesh për “ushtrim prostitucioni” në rrugët e kryeqytetit, e megjithatë banorët e lagjeve periferike vazhdojnë të ankohen për prezencën e “grave të liga” poshtë dritareve të shtëpive të tyre.

Ato, kur janë me fat, do të gjejnë vendin e duhur, do të marrin pagën ditore, e do të kthehen sërish për të lypur edhe një herë klientin e radhës, e për të vazhduar një ritual që gjithnjë e më shumë, në rrugët gjysmë të boshatisura të netëve tiranase, po gëlon nën sytë e gjithkujt.

E më pas, në një mëngjes, pas disa kohësh, disa qindra metra më poshtë, në spitalin e Tiranës, një burrë ka mësuar se tashmë është infektuar, se ka sifiliz, a HIV, e ndonëse nuk e tregon në asnjë mënyrë arsyen, ai e di, që shkaku i sëmundjes së tij të re, ishte nata e kaluar pak ditë më parë, me njërën nga ato në Gropën e Hajdin Sejdisë, a në hotelin e kthyer në motel, me “punonjëse” të gatshme për t’u paguar, apo diku më tej, në “gjirin e kurvave” në cepin e djathtë të Liqenit Artificial.

“Hajdin Sejdia” është identifikuar me këtë “profesion”, por ato ndodhen kudo, në “Rrugën e Durrësit”, në atë të Kavajës, në Laprakë, në Kombinat, në Bllok, në Qytetin Studenti, në Durrës, në Kavajë, në Kukës, në Gjirokastër, e në mbarë vendin, sikurse edhe në çdo vend të këtij globi. “Historia e prostitucionit është e njohur dhe nuk ka vend të botës që nuk e ka atë, por ka vende të botës që e kanë menaxhuar atë siç duhet. Greqia e vjetër e kishte prostitucionin një pjesë të natyrshme dhe të rëndësishme të shoqërisë së vet. Në shekullin e 5 para Krishtit, ligjbërësi i madh athinas, Soloni, për herë të parë dha idenë e shtëpive publike. Pra, siç duket, prostitucioni është një fenomen, i cili ka shumë histori botërore për t’u marrë në konsideratë”, – shprehet znj. Elsa Ballauri, drejtoreshë ekzekutive e Grupit Shqiptar të të Drejtave të Njeriut.

Shëndeti, në rrezik?

Prostitucioni në Shqipëri është fakt, veçse një fakt ilegal, sipas të gjitha autoriteteve shtetërore. Sot, grupet e Të Drejtave të Njeriut pyesin: A ka ardhur çasti që prostitucioni të legalizohet, e që të gjitha ato që kanë zgjedhur këtë profesion, të jenë të certifikuara për sa i përket higjienës, apo do të vazhdohet që të luftohet prostitucioni, pa qenë e sigurt se cilat do të jenë rezultatet në këtë luftë?

70 vjet më parë, në Shqipëri ekzistonin shtëpi publike, me punonjëse të certifikuara nga sistemi zogist e duke i paguar taksa shtetit. Sot, ai lulëzon i pakontrolluar, e pa asnjë kufi.

“Personalisht mendoj se legalizimi është i domosdoshëm për sa kohë flitet për një fenomen të spikatur”, – thotë znj. Elsa Ballauri. “Legalizimi e bën të organizuar kontrollin e shtetit ndaj individëve që punojnë në këtë profesion. Edhe në aspektin etik është e rëndësishme që në një kryeqytet, apo në një qytet të vendit të mos ketë shfaqje amorale, që mund të ndikojnë keq në edukimin e të vegjëlve”.

Por duket se ky, profesioni më i vjetër në botë, nuk është i pranueshëm në Shqipëri. Kjo, të paktën sipas institucioneve shtetërore, që janë shprehur gjithnjë në kundërshtim me një propozim të tillë.

“Nuk kemi marrë asnjëherë asnjë propozim e nuk kemi shqyrtuar asnjëherë këtë mundësi”, – shprehet zyrtarisht Ministria e Punës, Çështjeve Sociale dhe Shanseve të Barabarta, nëpërmjet zëdhënëses së këtij institucioni, znj. Alma Lahe. Çdo vit në Shqipëri sëmuren dhjetëra persona me sëmundje seksualisht të transmetueshme, e shkak për këtë, në disa raste janë pikërisht këto prostituta ilegale, që në mënyrë të pandërprerë dhe masive përhapin një sëmundje, që edhe atyre ua kanë ngjitur.

“Nuk mund të themi me saktësi se sa raste janë sëmurë prej prostitucionit ilegal, por me siguri që ky lloj aktiviteti ndikon”, – shprehet, prof. dr. Arian Harxhi, shefi i pavijonit të HIV/AIDS, në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza” në Tiranë. Ai shpjegon se ekzistenca e një veprimtarie të tillë ilegale është një rrezik edhe më i madh për qytetarët e vendit. “Në shumicën e vendeve që e kanë legalizuar prostitucionin, është bërë për të parandaluar përhapjen e këtyre sëmundjeve, dhe në shumicën e rasteve ka rezultuar e suksesshme”.

Megjithatë, ai nuk pranon të shprehet nëse është i domosdoshëm një legalizim edhe në Shqipëri. “Në planin mjekësor, legalizimi është i nevojshëm, por çështja qëndron se a përballohet nga mentaliteti i qytetarëve një veprim i tillë? Për shëndetin publik, absolutisht që legalizimi i prostitucionit do të mënjanonte një rrezik, sepse kështu, punonjëse të seksit do të kishin mundësi të ekzaminoheshin në spitale dhe do t’u duhej një certifikatë mjekësore për të ushtruar profesionin”, – shprehet ai.

Të njëjtin argument dyshues po përdor edhe politika. Madje, edhe në rangun e majtë të politikës shqiptare, që ideologjikisht do të duhej të ishte liberal në çështjet sociale, mentaliteti qytetar është pengesa kryesore. “Nuk mendoj se duhet të legalizohet prostitucioni. Mentaliteti në Shqipëri do ta ndalonte diçka të tillë dhe në këtë mënyrë do të shtonim konservatorizmin brenda bërthamës së familjes shqiptare”, – shprehet deputetja e Partisë Socialiste, Rajmonda Stefa.

Shkelje e të drejtave të njeriut?

Pas parandalimit të sëmundjeve dhe kontrollit të situatës, argumenti i tretë më i rëndësishëm që përdorin avokatët e legalizimit të prostitucionit janë liritë e njeriut. Sipas Elsa Ballaurit, moslejimi i një femre që të përdorë trupin e saj se ashtu siç do përbën shkelje të të drejtave të njeriut.

“Nëse dikush kërkon ta ushtrojë dhe nuk lejohet, atëherë është shkelje e së drejtës së individit, sepse ai e ka zgjedhur me dashjen e tij, pra nuk është detyruar. Ky është edhe ndryshimi bazë i prostitucionit nga trafiku i femrave për qëllime seksi. E megjithatë në një vend ku profesioni nuk lejohet, ndodhemi në një qark të mbyllur. Femrat që e ushtrojnë janë në kundërshtim me ligjin, ndërkohë nga ana e tij, ligji është i pamjaftueshëm për të shprehur të drejtat e personave dhe në këtë rast bie ndesh me të drejtën e njeriut për punë”, – shprehet znj. Ballauri.

Por, autoritetet shtetërore shprehen se do të duhet që të parandalojmë prostitucionin në vend që ta ndalojmë atë. “Ekziston një nen në Kodin Penal që e dënon prostitucionin dhe nuk shoh asnjë arsye pse ai të mos zbatohet”, – shprehet Rajmonda Stefa.

“Ligjet që kemi nuk e lejojnë prostitucionin dhe parashikojnë masa kundër tij”, – shprehet zëdhënësja e Ministrisë së Punës, Alma Lahe. E megjithatë, fenomeni i prostitucionit lulëzon në vendin tonë siç ka ekzistuar gjithnjë. Ligji nuk duket aq i aftë sa të parandalojë çdo ushtrim të këtij aktiviteti, e si pasojë edhe në mes të rrugëve të kryeqytetit e qyteteve mund të shohësh ndikime të pakëndshme për sytë e fëmijëve.

“Legalizimi mund të bëhet menjëherë. Mund të jetë pak e parakohshme hapja e shtëpive publike. Ndofta kjo mund të ndodhë më vonë. Por për momentin legalizimi ndihmon për ta kontrolluar prostitucionin. Kontrolli shëndetësor, etik, duhet të bëhet nga shërbime të veçanta në pushtetin lokal”, – shprehet, znj. Elsa Ballauri. Lukja e kohës migjeniane ishte simboli i qytetit të Shkodrës, siç ishte “Zogu i Zi” në Tiranë. E sot, përbuzja ndaj çdo gjëje që ka të bëjë me seksin me pagesë, e verbërimi ndaj rrezikut të tij, duket se po sëmurë më shumë njerëz me sëmundje seksualisht të transmetueshme. Politikanët hedhin poshtë çdo ide të tillë, pasi është e papranueshme siç shprehen, ndërkohë që qytetarët bëjnë sikur nuk shikojnë në zonat ku dihet se mbretëron seksi ilegal, teksa kalojnë për të shkuar gjatë natës në shtëpi...



Historia e prostitucionit shqiptar

Në vendin tonë, prostitucioni filloj të përhapej pas vitit 1922 i ligjëruar. Në këtë vit u miratua ligji dhe rregullorja që në atë kohë quhej “Rregullorja e Kurvërisë”, duke marrë si shembulli rregulloren përkatëse të Sarajevës. Ky profesion u pa si një profesion fitimprurës nga ata që arrinin të merrnin licencën për hapjen e shtëpive publike. Licencë nuk duhej të merrnin vetëm pronarët, por edhe femrat, të cilat dëshironin t’i hynin këtij zanati. Një pjesë e mirë e femrave publike ishin gratë e martuara shqiptare dhe të huaja. Sipas dokumenteve të kohës, prostitucioni u bë sipërmarrja më fitimprurëse për arkën e shtetit. Asnjë femër publike që ushtronte këtë profesion nuk lejohej t’i jepej një leje banimi për të jetuar në një shtëpi të sajën, por vetëm brenda shtëpisë publike. Ky rregull cenonte më së shumti femrat e ardhura se ato shqiptare, mbi të gjitha “përkëdhelte” femrat publike, të cilat ishin nga Tirana, pasi ato ndryshe nga femrat e tjera mund të gjenin strehim nëpërmjet të afërmve të tyre. “Të mos i lejohet leje banimi as nji kurve në Tiranë për me banu jashtë shtëpive publike”. E nga ana tjetër, për të gjitha prostitutat të cilat nuk pranonin t’i nënshtroheshin vizitës mjekësore në mbarë viset e mbretërisë shqiptare, ose nuk pranonin të mblidheshin në shtëpitë publike përkatëse, merrej masat e menjëhershme për largimin e tyre nga Shqipëri drejt vendlindjes së tyre. “Jemi të mendimit qi gratë prostituta që nuk i shtrohen vizitës mjekësore të internohen në vende të tjera tue u largue në ketë mënyrë nga kryeqyteti. Ketë dispozitë rregullorja e vjetër e parasheh vetëm për prostitutat e huaja. Por edhe po të aplikohet për vendaset do të jetë mjaft e dobishme”, - thoshte në një letër tjetër që kryetari i Bashkisë së Tiranës, Abidin Nepravishta, i dërgonte Ministrisë së Punëve të Brendshme. Shtëpia më e suksesshme publike në ka qenë pronë e një italiani, i cili kishte ardhur në Shqipëri.

Standart

Prostitucioni ose zanati me i vjeter s!ç quhet ndryshe nuk mund te eleminohet, keshtuqe memire te legalizohet. Te pakten te kete nje fare kontrolli dhe te kete nje vend te caktuar ku te ushtrohet.