ILIRIADA PORTAL

Si tė kurojmė sėmundjet e tiroideve dhe hipertensionit

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė

14082010

Mesazh 

Si tė kurojmė sėmundjet e tiroideve dhe hipertensionit




Denisa Spaho
Sėmundja e tiroideve ėshtė e lidhur ngushtė me hipertensionin. Sėmundja e gjėndrave tė tiroideve ėshtė shqetėsuese pėr njė pjesė tė mirė tė popullsisė qė janė tė prekur nga kjo sėmundje. Por kjo sėmundje ndikon nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė nė hipertension: Prodhimi i tepėrt tė hormonit tė tiroides, shton rrahjet e zemrės, e pėr pasojė shkakton rritje tė tensionit tė enėve tė gjakut. Gjėndra tiroide ėshtė organi qė prodhon hormonet e tiroides, qė kanė pėr detyrė qysh tek embrioni i njeriut tė marrin pėrsipėr zhvillimin e qelizave tė sistemit nervor ose e shprehur ndryshe tė zhvillojnė intelektin, fizikun dhe sistemin nervor nė tėrėsi tė njeriut. Kjo ėshtė arsyeja qė gjėndrat tiroide fillojnė tė prodhojnė hormone qė nga java e 10-tė e embrionit. Natyra e ka krijuar mė shpejt kėtė funksion, sepse zhvillimi i qelizave tė trurit nė kėtė periudhė, ėshtė mė intensiv se gjatė gjithė jetės intrauterine dhe vazhdon me kėtė intensitet deri nė moshėn 3-vjeēare, pėr tė pėrfunduar rreth moshės 23-24 vjeē. Por si shfaqen problemet me gjėndrėn tiroide, ēfarė pasojash sjell nė shėndet dhe si mund tė trajtohen kėto probleme: Cili ėshtė funksioni i gjėndrės sė tiroides? Tė gjitha simptomat e kėsaj sėmundje, pasojat e saj dhe ushqimet qė duhet tė hamė pėr ta parandaluar. Tė gjitha kėto do t’i lexoni nė njė suplement prej 2 faqesh nė gazetėn “Tirana Observer”.
Ēfarė janė gjėndrat tiroide?
Sėmundja e gjėndrave tė tiroideve ėshtė shqetėsuese pėr njė pjesė tė mirė tė popullsisė qė janė tė prekur nga ajo. Gjėndrat tiroide ndodhen nė pjesėn e mesme tė fytit dhe shėrbejnė pėr tė rregulluar metabolizmin me hormonet e tij. Me fjalėn metabolizėm shprehet shpejtėsia ose frenimi i djegies sė substancave ushqimore nė inde pėr tė prodhuar energji, si dhe pėr zhvillimin e organeve tė ndryshme tė trupit. Funksioni i gjėndrave tiroide varet shumė dhe nga sasia e jodit qė hyn nė organizėm. Gjėndrat tiroide kanė kėto shenja dalluese: dalja jashtė e kokėrdhokėve tė syrit, sytė janė tė shkėlqyeshėm e tė gjallė, kanė dridhje duarsh, dobėsim trupi, rrahje tė zemrės tė shpeshta dhe mė tė forta. Tė sėmurėt me tiroide preken shpejt, qajnė lehtė, kanė dhimbje koke, lėkura rri e djersitur dhe e ngrohtė, shpesh e skuqur, kanė heqje barku, ērregullime menstruacionesh te gratė, shtrėngesa tė gjoksit, bllokim tė frymėmarrjes. Funksioni i gjėndrės tiroide dobėsohet nga: ndikimi normal i gjėndrės sė hipofizės mbi tiroiden, ērregullimet qė prekin gjėndrėn, shkaqe tė tjera tė panjohura tė cilat veprojnė drejtpėrdrejt nė gjėndėr. Kjo ėshtė njė sėmundje qė prek mė tepėr gratė. Gjėndra prodhon shumė hormone, si pasojė e kėsaj trupi pėson disa ērregullime me rėndėsi siē ishin ato qė pėrmendėn mė sipėr. Gjėndra tiroide ėshtė e vogėl dhe ka formėn e njė fluture. Ajo gjendet nė pjesėn e pėrparme tė qafės. Tiroidi formohet nga dy lobe qė mbėshtjellin trakenė dhe e tėrė gjėndra peshon jo mė shumė se 30 gramė. Tiroidi ėshtė pjesė e sistemit endokrin, i cili pėrbėhet nga disa organe dhe inde qė prodhojnė, mbajnė dhe sekretojnė drejt e nė gjak hormone lajmėtarė kimikė. Tiroidi pėrbėhet nga shumė folikula ose qeska tė mbushura me lėng veshtullor, ku gjenden hormonet e tiroidit. Kėto hormone kanė pėrmbajtje tė madhe jodi. Nė, fakt 80 pėr qind e jodit nė trupin e njeriut gjendet nė tiroid. Mungesa e jodit nė ushqim, mund tė shkaktoj zmadhimin e tiroidit.
Cilat janė simptomat qė ka njė njeri i sėmurė nga tiroidi?
Nė rastin e hipertierozės simptomat janė: nervozizmi i tepruar, rėnia e pa shpjegueshme nė peshė, rrahje tė shpeshta tė zemrės, shtim i lėvizjeve tė zorrėve, ērregullime tė menstruacioneve, acarim, ankth, luhatje tė humorit, sy tė dalė, debulesė muskujsh, pagjumėsi, si dhe flokė tė hollė dhe delikat. Ndėrsa, hypotireoza shkakton plogėshti mendore, shtim peshe i pa shpjegueshėm, rėnie flokėsh, kapsllėk, ndjeshmėri e jashtėzakonshme ndaj tė ftohtit, ērregullime tė menstruacioneve,depresion, ndryshim tė zėrit(trashje ose ngjirje),humbje tė kujtesės ose lodhje.
Si mund t’i kurojmė gjėndrat tiroide?
Nė rast se ne kemi probleme me tiroidet duhet tė bėjmė analizat. Nė rast se analizat tregojnė se tiroidi ka aktivitet tė ulėt, zakonisht rekomandohen analiza pėr tė gjetur antitrupat qė sulmojnė gjėndrėn. Nga ana tjetėr, nėse analiza tregon se ka aktivitet tė lartė, zakonisht bėhet njė shintigrafi (ekzaminim ku pėrdoret jodi radioaktiv) me kusht qė pacienti tė mos jetė grua shtatzėnė apo qė ushqen me gji fėmijėn. Kur zbulohen, nyjėza, nė tiroid mund tė nevojitet biopsia pėr t’u siguruar qė nuk bėhet fjalė pėr masa malinje.
Si mund t’i parandalojmė problemet me tiroidin?
E rėndėsishme ėshtė qė ushqimi qė marrim tė pėrmbajė jod mjaftueshėm. Njė mėnyrė e shkėlqyer pėr tė marrė kėtė element jetikė ėshtė ngrėnia e peshqve tė ujėrave tė kripura, si dhe frutat e detit. Ndėrkohė qė, sasia e jodit nė zarzavate dhe mishra ndryshon nė varėsi tė pėrbėrjes kimike tė tokės. Pėr tė kompensuar mungesėn e kėtij elementi nė ushqim, mund t’i shtohet jod artificialisht kripės sė gjellės( veprim qė e ndėrmerr qeveria). I rėndėsishėm pėr tiroidin ėshtė dhe seleni. Edhe sasia e selenit nė zarzavate, mish dhe qumėsht varet pėrsėri nga pėrbėrja kimike e tokės. Frutat e detit dhe arrat e Brazilit kanė me bollėk kėtė element.
Cilat zarzavate nuk duhet tė pėrdorim gjatė kohės sė kurimit?
Zarzavatet qė nuk duhet tė pėrdorim gjatė kohės sė kurimit kur jemi me hypotireoz janė: bizelja, lakra, lulelakra, fasulja sepse kėto thithin shumė jodin. Mirė ėshtė tė marrim dy hurma nė ditė, jod dhe kripė tė jodizuar dhe njėkohėsisht gjatė verės duhet tė shkojnė nė plazh, kurse tė sėmurėt qė vuajnė nga hiperteroza nuk duhet tė shkojnė nė plazh gjatė kohės qė janė me diagnozė.
Bimėt qė kurojnė gjėndrat tiroide
Struma: Ėshtė njė sėmundje qė shoqėrohet me zmadhimin e gjėndrės tiroide dhe shfaqet mė tepėr te gratė nė ēdo moshė. Gjėndrat zmadhohen nė forma dhe nė mėnyra tė ndryshme. Gjėndrat mund tė zmadhohen nė mes ose nė tė dyja anėt, apo njėra anė me pėrmasa tė ndryshme, disa herė nė njė kohė tė shkurtėr, disa herė gradualisht. Gusha endemike quhet ajo sėmundje qė shkaktohet nga mungesa e jodit nė vendet malore. Nė kėtė rast personat qė preken shqetėsohen nga pamja jo e bukur e fytit. Ata qė jetojnė nė zona malore zakonisht preken nga gjėndrat tiroide me mungesė jodi. Ndėrsa ata qė jetojnė nė zonat bregdetare preken nga sėmundja me tepricė tė jodit. Por ka dhe raste shumė tė rralla qė tek ndonjė person ndodh e kundėrta. Gjėndrat tiroide me tepricė tė jodit janė mė tė vėshtira pėr kurim sesa ato me mungesė jodi.
Kurimi i gjėndrave me mungesė jodi:
Nė 1 litėr raki tė fortė rrushi 18° tretni 1 kg sheqer dhe pastaj hidhni 40 kokrra arra tė vogla (kur kanė push pėrsipėr). Ena mbulohet dhe mbahet 40 ditė nė vende tė errėta. Pihet 1 filxhan 2 herė nė ditė, nė mėngjes esėll dhe nė darkė para gjumit. Pėr personat qė kanė gjėndra tiroide me mungesė jodi, specialistėt e mjekėsisė popullore kėshillojnė qė kėta tė sėmurė duhet tė mbajnė te koka e krevatit njė degė pishe me boēen e saj me grykė hapur, qė ēliron jod, nga darka deri nė mėngjes.
I sėmuri me tiroide duhet tė konsumojė sa mė shumė hurma tė pjekura mirė, mundėsisht tė qullosura. Nė vjeshtė, kur ka dhe me shumicė fruta tė tilla, duhet tė hahet 1 orė para buke nga 6-10 kokrra pėr 30 ditė. Ata qė vuajnė nga gjėndrat tiroide duhet tė pinė ēdo ditė lėngun e 1-3 kokrra limoni, ose 50 gramė lėkurė limoni tė zihen nė 500 gramė ujė pėr 20 minuta dhe pihet 2 herė nga 1 filxhan kafeje, esėll nė mėngjes.Duhet tė konsumoni edhe mishin e peshkut, qė rritet nė det, sepse ka shumė jod dhe jo ata peshq qė rriten nė liqene me ujėra tė ėmbla. Frashėri i bardhė: zieni njė litėr ujė. Nė momentin e zierjes hidhni 7-10 lugė gjelle me bimė tė thara dhe tė grimcuara. I lini 20-30 minuta dhe i kulloni. Nga kjo masė pihen 2 gota ujė nė ditė tė ėmbėlsuara sipas dėshirės.
Gusha:
Pėr kurimin e kėsaj sėmundjeje nė mjekėsinė popullore pėrdoret bima e gjineshtrės. Pasi e thėrrmoni merrni 1 lugė ēaj dhe e hidhni nė 1 gotė me ujė. Zihet 10 minuta, kullohet dhe pihen 3 gota nė ditė e ėmbėlsuar me mjaltė. Kura vazhdon 3-4 javė. Kurse pėr fėmijėt rekomandohet tė pinė 3-4 lugė gjelle.
Kurimi i gjėndrave me tepricė jodi
Gjėndrat tiroide me tepricė tė jodit janė mė tė vėshtira pėr t’u kuruar, megjithatė ekzistojnė disa ilaēe popullore, qė ndihmojnė pėr tė lehtėsuar shqetėsimet qė krijohen si dhe pėr tė ulur sa mė shumė shqetėsimet nervore.
Gjemb gomari. Zieni 1 litėr e gjysmė ujė. Nė momentin e zierjes i hidhni 8-10 lugė ēaj me fruta tė copėtuara. Mė pas e lini nė qetėsi pėr 30 minuta. E kulloni dhe e pini nė ēdo vakt, e ėmbėlsuar ose jo, sipas dėshirės, nga 10 gramė ose 2 filxhanė kafe tė ngrohtė.
Micla ose ban i bletės. Zieni 2 litra ujė. Nė momentin e zierjes i hidhni 5 lugė gjelle me bimė tė thara e tė grimcuara. E lini nė qetėsi pėr 20-30 minuta, por duke e tundur herė pas here. Mė pas e kulloni dhe ėmbėlsohet sipas dėshirės dhe pihet nė ēdo vakt nga 1 gotė uji.
Zieni 2 litra ujė. Nė momentin e zierjes hidhni 30 lugė ēaj me lule trumze. E lini gati 1 orė nė qetėsi. E kulloni dhe e shtrydhni. Pihet 1 gotė, 1 herė nė 2 ditė, e ngrohtė dhe ėmbėlsuar sipas dėshirės.
Rreziqet e funksionit tė shtuar tė tiroides
Streset e papritura, ose tė zgjatura shpesh shoqėrohen me rritje tė funksionit tė tiroides. Mjekėt shpjegojnė si mund ta kuptoni nėse vuani nga kjo sėmundje dhe si trajtohet ajo. Sipas tyre, ka shumė diskutime nė lidhje me faktorėt shpėrthyes tė kėsaj sėmundjeje. Nga studimet e bėra ka rezultuar se streset e papritura ose tė zgjatura, marrja e jodit me shumicė, apo dhe faktorėt autoimune, janė disa ndėr shkaktarėt qė ēojnė nė funksionin e shtuar tė gjėndrės tiroide. Traumat psikologjike janė konsideruar si shkak nė shumicėn e rasteve. Dietat me rėnie nga pesha tė shoqėruara me marrjen e hormoneve tė tiroides mund tė pasohen me kėtė sėmundje. Njė shkak tjetėr ėshtė marrja e jodit nė sasi tė madhe. Por dhe stimujt e tepėrt nga hipofiza, si pasojė e njė tumori tė mundshėm tė saj, mund tė jenė pėrgjegjėse pėr rritjen e funksionit tė tiroides.
Tė rejat nga shkenca/Kaliumi dhe shtypja e gjakut
Futja e sasi sė madhe tė kaliumit nė organizėm zvogėlon rrezikun pėr shfaqjen e shtypjes sė rritur tė gjakut dhe njėkohėsisht ul tensionin arterial te personat me hipertension. Pėrveē kėtij ndikimi pozitiv tė kaliumit, shkencėtarėt kanė bėrė edhe njė lidhshmėri ndėrmjet shfaqjes sė rrallė tė sėmundjeve kardiovaskulare te vegjetarianėt si pasojė e shprehisė ushqyese tė tyre. Ushqimi i vegjetarianėve, pemėt dhe perimet, ėshtė i varfėr me natrium ndėrkaq pėrmban sasi tė madhe tė kaliumit. Burime mė tė mėdha tė kaliumit konsiderohen bananet, portokajtė, domatet, rrushi dhe spinaqi.
Shqetėsimet qė sjell keqfunksionimi i tiroides:
- Dobėsi muskulore, shkaktuar nga njė konsumim nė rritje tė energjisė dhe degjenerim tė muskulaturės.
- Gulēimė zemre dhe rritje tė pulsit.
- Rėnie nga pesha, pėr shkak tė konsumimit nė rritje tė energjisė
- Drithėrima, pėr shkak se shtohet ndjeshmėria pėr disa lėndė nė sistemin nervor.
- Diarre, pėr shkak se ushqimi kalon mė shpejt pėrmes zorrės.
- Nervozizėm, gjumė tė keq, lodhje dhe shqetėsim.
- Problem me lėkurėn, midis tė tjerash thonjtė mund tė shkėputen nga shtrati i thonjve dhe njeriut mund t’i shtohet rėnia e flokėve.
Ushqimet qė ndikojnė keq te tiroidja
Negativisht ndikojnė ato produkte qė pėrmbajnė lėndė qė ndikojnė nė zmadhimin e strumės. Tė tilla mund tė pėrmendim lakrėn e bardhė, fasulet, gėshtenjat. Prandaj duhet pasur kujdes nė pėrdorimin e tyre. Tė sėmurėt me gushė mund tė ankohen kur ajo ėshtė e madhe dhe ka shtrirje edhe pas dėrrasės sė kraharorit. Nė kėto raste, ata kanė rėndim dhe vėshtirėsi gjatė gėlltitjes. Por ka dhe disa tė sėmurė qė ndiejnė shtrėngime nė grykė, kjo gjendje nuk lidhet me tiroiden. Nėse tiroidja kapet nė kohė, parandalohet mė shpejt se kurimi. Mjekimi i gushės ėshtė relativisht i thjeshtė, por i zgjatur nė kohė. Si mjekim pėr moshat e rritura pėrdoret hormoni i tiroides. Nė vendin tonė si metodė parandaluese ėshtė zgjedhur jodizimi i kripės. Por kripa duhet tė ruhet nga lagėshtira dhe kontakti me dritėn.
Vaji i arrave tė kokosit redukton problemet e tiroides
Ėshtė zbuluar se vaji i arrave tė kokosit ėshtė njė shpresė e re pėr tė gjithė ata persona qė vuajnė nė ditėt e sotme nga hipotiroidja, pra funksioni i ulėt i tiroides. Nuk mund tė kuptohen lehtė problemet qė shfaq hipotiroidja, por nė momentin kur njė person qė vuan nga kjo sėmundje fillon tė trajtohet mė vajin e arrės sė kokosit, e vė re shumė lehtė ndryshimin qė ndodh nė gjendjen e tij shėndetėsore. Pėrdorimi i vajit tė arrave tė kokosit nė kėmbim tė atyre ushqimeve qė pėrmbajnė sasi tė larta yndyrash dhe karbohidratesh, si sheqeri, patatet, apo ushqime tė tjera me indeks tė lartė glicemie, shfaq njė diferencė tė dallueshme nė balancimin hormonal, stabilizimin e trupit dhe energjinė e pėrgjithshme trupore. Problematike ėshtė gjendja kur tiroidja ka shfaqur probleme tė hershme dhe nuk ėshtė bėrė asnjė pėrpjekje pėr tė rregulluar funksionin e saj. Pasi edhe pse ėshtė e shėrueshme dhe e trajtueshme, mbetet njė sėmundje qė duhet trajtuar pėr njė kohė mė tė gjatė, sesa nė rastet kur trajtimi bėhet nė njė fazė tė hershme. Njė gjendje e tillė e lėnė pas dore mund tė shfaqė shenja tensioni, ankthi, depresioni dhe lodhje tė pėrgjithshme mendore e trupore. Por kėto simptoma mund tė reduktohen. Por tiroidja nuk ėshtė njė epidemi edhe pse prek njė numėr tė madh njerėzish e vazhdimisht nė rritje. Duke qenė se mosfunksionimi i tiroides sjell edhe probleme tė zemrės dhe gjakut, ėshtė e kėshillueshme qė testi i tiroides apo kontrollet mjekėsore tė jenė tė vazhdueshme pėr ata persona qė dallojnė simptoma tė mosfunksionimit tė tiroides.

Hipertensioni arterial: Si ta kontrolloni?
Tensioni arterial (t.a) ėshtė presioni qė gjaku ushtron tek muret e enėve tė gjakut. Ky tension varet nga ritmi dhe nga forca e tkurrjes sė zemrės, nga volumi i gjakut dhe nga rezistencat e arterieve, arteriolave, venave dhe kapilareve qė kundėrshtojnė fluksin e gjakut.Ushtrimet fizike: Nga aktivitetet fizike tė mundshme tė tipit dinamik dhe aerobik mund tė pėrmendim jogging, vrap, ēiklizėm, marshim, not, qė pėrbėhen nga lėvizje tė pėrsėritura tė shumė muskujve me mungesė tė forcave tė rezistencės.
Stėrvitja e aplikuar tė paktėn 3 herė nė javė pėr 30 min ose mė shumė, ėshtė nė gjendje tė ulė tensionin arterial deri nė 5-10 mmHg pėr maksimumin, dhe 10-15 mmHg pėr atė minimum.
Zvogėlimi i peshės trupore: Rregullimi i peshės trupore konsiderohet njė mjet efikas dhe pa efekte kolaterale pėr uljen e vlerave tė t.a. Mund tė thuhet se me njė humbje tė 1 kg arrihet ulja e presionit nė 1 mmHg. Kėshtu qė njė njeri qė ėshtė 10 kg mbi peshėn ideale dhe ka njė presion qė ėshtė 10 mmHg mbi vlerat optimale, n.q.s arrin peshėn ideale do t’i rikthehen edhe vlerat optimale tė presionit.
Reduktimi i alkoolit: Nuk ka dyshim qė njė ulje e sasisė sė alkoolit luan njė rol tė madh nė kontrollin e vlerave tė tensionit tek njerėzit qė normalisht pėrdorin alkool.
Pėrdorimi i kafeinės dhe nikotinės: Pėrdorimi i kafeinės mund tė shkaktojė rrahje tė shpeshta tė zemrės dhe njė rritje tė pėrkohshme tė t.a. Kėrkime pėr pėrdorimin kronik tė kafeinės nuk kanė gjetur ndonjė lidhje midis pėrdorimit tė kafesė dhe vlerave tė t.a. Efekti favorizues i duhanit nė arterioskleroze ėshtė dokumentuar tek vdekjet pėr kardiopati ishkemike dhe vaskulopati cerebrale tek duhanpirėsit e mėdhenj. Dallimi i duhanit, pavarėsisht nga efektet mbi t.a. zvogėlojnė rrezikun kardiovaskular tek pacientet me hipertension. Numri i madh i tė sėmurėve me hipertension tek duhanpirėsit sugjeron njė rol tė rėndėsishėm tė duhanit tek kjo lloj sėmundje.
Disa udhėzime si tė tė kontrolloni hipertensionin tuaj arterial
Nėse interesoheni tė dini se a mund tė rregulloni tensionin e gjakut pa marrė ilaēe, pėrgjigja ėshtė tepėr optimiste. Sipas specialistėve, nė disa raste tensioni i lartė i gjakut, d.m.th. hipertensioni jo shumė i lartė mund tė pėrballohet me sukses duke realizuar disa ndryshime nė jetėn e pėrditshme si dhe nė regjimin ushqimor. Tė njėjtat udhėzime vlejnė edhe pėr rastet e hipertensionit tė mesėm dhe atij shumė tė lartė, por gjithmonė nė kombinim me terapitė- mjekėsore pėr tė pasur rezultat mė tė mirė.
Simptomat
Hipertensioni zakonisht zhvillohet pa shumė ndėrlikime, por nė raste tė tensionit tė lartė paraqet simptoma tė tilla sikurse:
* Dhimbje koke
* Marramendje
* Dhimbje dhe ndjenje rėndese nė gjoks
* Pagjumėsi
* Urinim i shpeshtė
* Etje e madhe
* Dobėsi muskulore dhe humbje ekuilibri.
Shėtisni
Specialistėt ju kėshillojnė tė sėmurėve me tension tė lartė qė tė ecin tė paktėn 2-3 herė nė javė pėr 45 minuta (ėshtė kjo koha qė nevojitet mesatarisht pėr tė pėrshkuar njė distancė prej 4 kilometrash). Pėrkundrazi, ata ndalojnė ushtrimet me peshė pasi nė kėtė mėnyrė rritet shumė presioni arterial dhe vonon qė tė vijė nė nivele fiziologjike. Ndėrkaq, nuk pėrjashtohet qė njė i sėmurė me hipertension tė kryejė ushtrime me pesha, por kjo do tė realizohet vetėm pasi ai tė ketė nisur tashmė njė program aer¬obie, sipas kėshillave tė mjekut tė tij dhe nė bazė tė rezultateve tė analizave tė domosdoshme (si psh. test i lodhjes etj.).
Ndėrprisni duhanin
Duhani shkakton ēarjen e kapilareve dhe ndikon nė humbjen e elasticitetit tė tyre. Ėshtė provuar se akoma edhe njė cigare ėshtė e aftė tė shkaktojė ēarje dhe kjo sepse presioni i gjakut, qė qarkullon nė brendėsi tė kapilarėve, rritet. Pėrveē tensionit tė gjakut, shpeshtohen edhe rrahjet e zemrės pasi kjo e fundit ėshtė e detyruar tė punojė mė tepėr me qėllim qė tė mbulojė nevojat e organizmit me oksigjen. Me ndėrprerjen e duhanit muret e kapilareve bėhen mė elastike, ndėrsa zemra punon me ritėm normal dhe nuk lodhet.
Kontrolloni stresin
Megjithėse kjo kėshillė ėshtė e vėshtirė qė tė zbatohet, pasi stresi ėshtė i pranishėm nė jetėn tonė tė pėrditshme, e vėrteta ėshtė se nėse dėshironi ta pėrballoni me sukses hipertensionin duhet tė kontrolloni stresin. Me fjale tė tjera, stresi funksionon sikurse duhani, duke ēuar nė rritjen e tensionit tė gjakut. Personat e brezit tė tretė janė mė tė prekur nga hipertensioni pasi kapilarėt e tyre janė mė tė fortė, mė shumė pak elasticitet, pėr shkak tė moshės.
Kini kujdes regjimin ushqimor
Preferoni: Peshk-zarzavate
* Peshqit (si sardelet, salmoni etj.) pėrmbajnė tre pėrbėrje yndyrore tė cilat ėshtė provuar se ndihmojnė nė uljen e tensionit tė gjakut. Studimet rreth kėsaj ēėshtje janė realizuar nė popuj tė cilėt konsumojnė shumė peshk, si p.sh. eskimezėt. Natyrisht qė efekti i kėtyre pėrbėrjeve tek ju varet nga shpeshtėsia e konsumimit tė peshkut. Mirė ėshtė qė tė preferoni tė hani peshk dy herė nė javė dhe tė kufizoni konsumin e mishit tė viēit; derrit, pulės etj. deri nė njė herė nė javė.
* Frutat dhe zarzavatet kanė nė pėrbėrjen e tyre lėndė tė cilat ndihmojnė nė ruajtjen e kapilarėve nė gjendje sa mė tė mirė. Pjesa e brendshme e tyre "sulmohet" nga tensioni i lartė i gjakut, kolesteroli dhe diabeti. Nė saje tė lėndėve tė vlefshme qė pėrmbajnė frutat dhe zarzavatet, kapilarėt qėndrojnė hapur duke lehtėsuar qarkullimin sa mė nor¬mal tė gjakut. Specialistėt propozojnė qė vaktet tuaja tė kenė nė pėrbėrjen e tyre fruta, zarzavate dhe pak yndyrė mishi.
Trajtimi
Nėse keni tension tė lartė tė gjakut, mos bėni panik, mendimi i mjekėve lidhur me kėtė ēėshtje u ndryshua. Disa specialistė nuk e konsiderojnė mė se tensioni duhet tė zvogėlohet menjėherė. Tek njerėzit e shėndetshėm, pa patologji dhe faktorė rrezikues, kufijtė e tensionit normal janė 140 me 90, konsideron kryetari i Kongresit Evropian pėr hipertensionin, profesori Xhuzepe Manēa. Autorėt e tre hulumtimeve, tė cilėt pėrfshinė mė shumė se 30 000 pacientė, tė cilėt kanė pasur faktorė tė rrezikshėm (diabet, tė meta kardiovaskulare) zbuluan se nė rastet e tilla tė tensionit nė kuadėr tė 125-120 me 70 ėshtė mjaft e rrezikshme, pasi ekziston rreziku pėr sulm nė zemėr dhe zbritje tė sheqerit. Kjo ndodh pasi gjatė qarkullimit tė ngadalėsuar tė gjakut, ai nuk dorėzon substanca tė mjaftueshme tė dobishme nė organizėm, si oksigjenin, glukozėn dhe komponentė tė tjerė energjetike tė domosdoshėm. Tek kėto raste, nuk duhet tė rregullohet menjėherė tensioni i gjakut pa u konsultuar me mjekun. Mjekėt po ashtu mendojnė se duhet tė kontrollohet tensioni edhe tek fėmijėt e adoleshentėt.
Si ndikon stresi nė shfaqjen e hipertensionit
Stresi krijon njė dominante nė sistemin nervor, e cila shton prodhimin e adesteronit nė veshka, e pėr pasojė ēon nė ngushtimin e enėve tė gjakut dhe shfaqjen e hipertensionit.
Periudha mė problematike pėr kėta tė sėmurė
Periudha e dimrit, pėr shkak tė tė ftohtit por dhe luhatjeve tė theksuara tė temperaturave. I ftohti ngushton enėt e gjakut dhe rrit tensionin. Prandaj kėtyre pacientėve u rekomandohet tė jenė korrekt nė marrjen e ilaēeve dhe tė kenė kujdes me menunė dhe stilin e jetės. Tė eliminojnė daljet nė ditėt shumė tė ftohta, tė dalin vetėm gjatė orėve tė ngrohta dhe tė vishen mirė.
Si ndikon menuopauza
Kjo lidhet me ērregullimet nė prodhimin e hormoneve, sidomos estrogjenit qė ndihmon nė mbrojtjen e enėve tė gjakut nga arteriosklerozat. Kur kėto hormone janė nė nivele tė ulėta, nis formimi i arterosklerozave e pėr pasojė shkaktojnė hipertensionin.
Pėrdorimi i duhanit
Nikotina qė pėrmban duhani ēon nė ngushtim tė enėve tė gjakut dhe sjell rritjen e presionit tė gjakut.
Ēfarė mund tė bėhet nė kushtet e shtėpisė
Nė rastet e shtėpisė, ndihma mė e shpejtė qė mund t’i jepet pacientit ėshtė futja e kėmbėve nė njė enė me ujė tė ngrohtė.Pastaj tė sėmurit duhet t’i jepet njė kokėrr adelat, i cila duhet vėnė nėn gjuhė dhe duhet pritur derisa tė qetėsohet. Nėse gjendja vazhdon tė jetė e njėjtė, i sėmuri duhet ēuar urgjentisht te mjeku specialist.
Pse ujė tė ngrohtė
Uji i ngrohtė ndihmon nė zgjerimin e enėve tė gjakut, lehtėson qarkullimin e tij dhe largon fluksin e gjakut nga pjesėt e rrezikshme tė organizmit, si truri dhe zemra.
Si mund tė parandalohet hipertensioni
Parandalimi i hipertensionit arterial duhet tė nisė me eliminimin e tė gjithė faktorėve, qė shėrbejnė si burim pėr shfaqjen e hipertensionit. Tė tilla janė kryerja e njė jete aktive, me sa mė shumė aktivitet fizik, eliminimi i duhanit, kufizimi i kripės, ushqimeve me kalori qė pėrmbajnė shumė yndyrna, sheqernave. Pėrdorimi i zarzavate, yndyrnave me origjinė bimore, si p.sh vaj ulliri, por dhe me kėto nuk duhet abuzuar. Kėto rregulla duhen zbatuar nga tė gjithė, por sidomos nga ata persona qė vėnė re se kanė luhatje tė tensionit, qė kanė prindėr apo tė afėrm qė vuajnė nga hipertensioni, apo qė kanė pasur nė familje raste vdekjesh tė papritura nga sėmundjet e zemrės. Kėta persona pėrveē kėshillave tė mėsipėrme duhet tė bėjnė kontrolle tė vazhdueshme tė tensionit tė gjakut dhe tė jenė vazhdimisht nėn kontrollin e specialistit.
Studimi: Kur merr frymė ngadalė, ulet presioni i gjakut
Niveli i presionit tė lartė tė gjakut mund tė ulet thjesht duke marrė frymė ngadalė, njė herė nė 10 sekonda. Tė paktėn ky ėshtė pėrfundimi i njė studimi tė kryer nga njė grup studiuesish italianė tė Universitetit tė Pavias, i publikuar nė revistėn “Hypertension”. Sipas Luciano Bernardit, koordinator i studimit, hipertensioni ėshtė i lidhur me luhatje tė sistemit neurovegjetativ, qė ul ndjeshmėrinė e arterieve dhe shton atė tė receptorėve pėrgjegjės pėr normalizimin e nivelit tė yndyrnave nė gjak. “Nėse merret frymė ngadalė,- komenton studiuesi,- provohet njė ulje e pėrgjithshme e stimuluesve tė frymėmarrjes dhe sistemit kardiovaskular. Pėr kėtė arsye, ky lloj frymėshkėmbimi mund tė shėrbejė si njė metodė mjaft e thjeshtė dhe ekonomike pėr tė lehtėsuar problemet te pacientėt hipertonikė”. Tė dhėnat e studimit kanė treguar se te personat qė vuajnė nga hipertensioni, frymėmarrja e ngadaltė dhe e kontrolluar ul ndjeshėm presionin e gjakut, pa ndikuar nė frekuencėn kardiake. Nė fakt ai sistolik shkonte nga 149,7 nė 141,1 mm Hg dhe ai diastolik nga 82,7 nė 77,8 mm Hg. Ndėrsa nė grupin e personave tė shėndetshėm mėnyra e ndryshme e frymė shkėmbimit nuk ndikonte nė nivelin e presionit tė gjakut.

ad

Numri i postimeve: 4186
Reputation: 58
Points: 19109
Registration date: 08/12/2007

Shiko profilin e anėtarit

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Share this post on: Excite BookmarksDiggRedditDel.icio.usGoogleLiveSlashdotNetscapeTechnoratiStumbleUponNewsvineFurlYahooSmarking

Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi